MALGORZATA KOMOROWSKA
Plyty z nieznana
muzyka polska
 Kiedy panstwowa firma plytowa Polskie Nagrania w wyniku przemian ustrojowo-ekonomicznych w Polsce utracila monopol na krajowym rynku fonograficznym, zaczely powstawac firmy prywatne. Tworzyli je na ogol doswiadczeni rezyserzy dzwieku, ludzie radia, pasjonaci z rozmaitych instytucji muzycznych, menedzerowie z branzy rozrywki, muzykolodzy. Wsrod nich pojawil sie czlowiek spoza srodowiska: Jan Jarnicki. Mial kolekcje kilku tysiecy plyt i pieniadze, by zalozyc wlasna firme. Za jej nazwe przyjal francuski tytul nieukonczonego utworu Skriabina Acte Préalable, co znaczy "akt wstepny". W grudniu 1997 roku ukazala sie pierwsza plyta z koledami. W ciagu dwoch lat wydal piecdziesiat plyt z muzyka powazna, niestrudzenie wprowadzajac w czyn swa ideé fixe: odkrywania nieznanej muzyki polskiej. Kieruje nim, jak twierdzi, milosc do muzyki i zlosc, ze w sklepie na swiecie moze kupic plyty z kazda muzyka, tylko nie polska. Obecnie katalog jego firmy liczy ponad sto tytulow. Poniewaz w promocji i dystrybucji, w kontaktach z ksiegarzami, muzykami i potencjalna klientela napotykal na opor i nieufnosc, zalozyl wlasne pismo muzyczne.
Pojawieniu sie pierwszego numeru miesiecznika Muzyka21 w marcu 2000 roku towarzyszyl uroczysty koncert w Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie w wykonaniu utalentowanej mlodziezy Polskiej Orkiestry i Polskiego Choru Jeunesses Musicales pod dyrekcja Lukasza Borowicza i Ewy Strusinskiej. Utwory z koncertu: Karola Kurpinskiego Koncert klarnetowy i uwertura Zamek na Czorsztynie oraz Franciszka Lessla Kantata do sw. Cecylii i Koncert fortepianowy znalazly sie niebawem na kolejnej plycie. Miesiecznik przezywal zmiany profilu, autorow i redaktorow naczelnych - burzliwy charakter mialo zerwanie z pelniacym krotko te funkcje kompozytorem osiadlym w Kanadzie Piotrem Grella-Mozejka. Niemniej Muzyka21 ukazuje sie regularnie, ma nowojorska korespondentke Basie (takiej formy imienia uzywa) Jakubowska, drukuja tam mlodzi (m.in. objawienie polskiej krytyki muzycznej, czyli Jan Topolski) i starsi (klasyk kompozytorskiej awangardy i autor wielu ksiazek Boguslaw Schaeffer oraz duzo, madrze i blyskotliwie piszaca Danuta Gwizdalanka). Od pewnego czasu obok sylwetek i dorobku artystow polskich z roznych dziedzin muzyki przedstawiane sa takze swiatowe gwiazdy i slynne dziela.
Jarnicki nawiazal kontakty z miedzynarodowymi potentatami fonografii, wiec na lamach jego Muzyki21 omawiane sa na biezaco plyty EMI Classics, Virgin Classics, Harmonia mundi, Deutsche Grammophon, Decca, Philips, Teldec, Hänssler Classic. Prym jednak wioda firmy, ktore na globalny rynek wprowadzaja nowe i nieznane nazwiska kompozytorow i wykonawcow i ktore zawsze byly wzorem dla Jarnickiego: przede wszystkim Naxos i Marco Polo, a takze niemieckie CPO i Wergo i brytyjski Hyperion. Przy okazji omawiania plyt, na ktorych Amerykanie nagrywaja kompozytorow amerykanskich, Szwedzi - szwedzkich, Finowie - finskich, Islandczycy - islandzkich, Anglicy - angielskich itp., autorzy Jarnickiego za kazdym razem gniewnie parskaja na rodakow, ktorzy, choc Polacy, wola nagrywac Beethovena albo Czajkowskiego zamiast wlasnych kompozytorow. Jest w tym duzo racji. Szesc tysiecy (w zaokragleniu) minut muzyki wydanej na plytach Acte Préalable odslania dzwiekowa polac historii i terazniejszosci polskiego zycia muzycznego, jaka rozposciera sie poza obrebem swiadomosci melomanow, nie mowiac o szerszej rzeszy odbiorcow kultury.
Utwory wielu obecnie aktywnych kompozytorow starszego i mlodszego pokolenia polaczono pod haslem "Panorama nowej muzyki polskiej" (z przewaga srodowiska warszawskiej Akademii Muzycznej) na plytach z muzyka organowa i choralna, kameralna, symfoniczna i elektroakustyczna (AP0005, AP0008, AP0010, AP0014); za postaci reprezentatywne moga tu sluzyc: Jerzy Kornowicz, Maciej Zielinski, Stanislaw Moryto, Maciej Zoltowski, Benedykt Konowalski, Andrzej Dutkiewicz, Anna Ignatowicz. Na plytach monograficznych znajdujemy portrety wspolczesnych kompozytorow, w tym profesora stolecznej Akademii Muzycznej Mariana Borkowskiego (AP0038); wsrod roznorodnych jego utworow jest Pax in terra na glos zenski, perkusje i organy, nagrodzony na Miedzynarodowym Konkursie Kompozytorskim Nowej Muzyki w Nowym Jorku w 1990 r. Cala serie uzupelnia organowa tworczosc Mariana Sawy, znanego organisty i pelnego inwencji kompozytora (AP0030, AP0068, AP0081, AP0093). Dwie plyty (AP0004 i AP0035) utrwalaja wartosciowa muzyke przedwczesnie zmarlego Wojciecha Lukaszewskiego (1936-1978). Jego utalentowany syn, nagradzany na konkursach kompozytorskich Pawel Lukaszewski, skupil sie na muzyce religijnej. Mozna poznac z plyt jego Missa pro Patria (AP0009) i znakomite Antyfony w wykonaniu najlepszego obecnie polskiego choru kameralnego Schola Cantorum Gedanensis pod dyrekcja Jana Lukaszewskiego (AP0029 - w przypadku tego dyrygenta, zreszta brata osiadlego na kontynencie amerykanskim swietnego chormistrza Ireneusza Lukaszewskiego, zbieznosc nazwisk jest przypadkowa).
Wytrawny muzyk i kompozytor Kazimierz Rozbicki dziala w Koszalinie, odleglym od centrow zycia artystycznego, totez jego zarliwa Missa festiva (AP0077) zostala nagrana silami Filharmonii Koszalinskiej pod dyrekcja Jerzego Koska.
Ewenement - a zarazem przyklad niezwyklej operatywnosci Jarnickiego - stanowia dwie plyty z organowa i kameralna muzyka Romana Bergera w wykonaniu solistow slowackich (AP0091 i AP0092). Berger, czlowiek o dramatycznej biografii, w roku 1952 zmuszony do opuszczenia wraz z rodzina polskiego Slaska i osiedlenia sie w Bratyslawie, czeski dysydent, nekany przez tamtejsze sluzby specjalne do konca lat 80., wybitny humanista, autor ksiazek z dziedziny muzykologii i filozofii muzyki, dopiero od niedawna mogl zaczac przyjmowac zaproszenia z Polski. Kilka jego utworow w ostatnich latach wykonano na Miedzynarodowych Festiwalach Muzyki Wspolczesnej "Warszawska Jesien". Szersza prezentacje miala ta silnie ekspresyjna, przesycona tragizmem muzyka na festiwalu w 2002 roku. I oto przy wejsciu na festiwalowy koncert monograficzny, w obecnosci przybylego z Bratyslawy Bergera, Jarnicki ustawil stoisko plytowe Acte Préalable, nie mowiac o przesadnej w rozmiarach, ale rzetelnie zapracowanej reklamie swojej firmy. Na stoisku lezaly "jeszcze cieple" plyty z utworami Bergera i byl to fonograficzny debiut 73-letniego kompozytora!
Godne uwagi jest monumentalne, mistyczne dzielo orkiestrowe The Darkest Dark (AP0045) polskiego "spektralisty" Marcina Blazewicza. Mozna zaznajomic sie z delikatna muzyka solowa i kameralna Joachima Olkusnika (AP0084) - w wykonaniu m.in. Wandy Wilkomirskiej i flecistki Elzbiety Gajewskiej - jak tez z utworami na skrzypce i fortepian Romualda Twardowskiego (AP0089) w interpretacjach mlodych artystow, Andrzeja Gebskiego i pianistki Joanny Lawrynowicz.
Historyczna perspektywe dla tej wspolczesnosci rysuje rodzima przeszlosc. Organista Sebastian Adamczyk nagral utwory z bogatego XVI-wiecznego zbioru tzw. tabulatury warszawskiej (AP0070). Franciszek Lessel, polski zdolny uczen Haydna, duzo pisal na fortepian i te jego godna uwagi tworczosc zaprezentowal z sukcesem Marcin Tadeusz Lukaszewski (AP0022/23). Szersze echa wsrod melomanow wzbudzily polonezy, mazurki, kozak z wariacjami z przelomu XVIII i XIX wieku (AP0079) w brawurowym klawesynowym wykonaniu Marka Toporowskiego (rowniez organista i dyrygent), ktory wybral miniatury takich kompozytorow, jak Bazyli Bohdanowicz (ekscentryk dzialajacy w Wiedniu), Jozef Elsner (nauczyciel Chopina) i Michal Kleofas Oginski (oczywiscie z Pozegnaniem ojczyzny). Z tworczosci samego Chopina w katalogu Jarnickiego figuruje komplet 19 piesni. Chopinowskie liryki wokalne znalezc mozna oczywiscie na plytach roznych firm w rozmaitych wykonaniach, lecz nagranie dokonane dla Acte Préalable przez pare spiewakow Beate Wardak (mezzosopran) i Leszka Swidzinskiego (tenor) wyroznia sie oryginalnym ujeciem. Na fortepianie towarzyszy im Malgorzata Gora, wychowanka wybitnej szopenistki Barbary Hesse-Bukowskiej (AP0036). Piesni do wierszy Witwickiego, Mickiewicza, Zaleskiego, Pola i Krasinskiego ukladaja sie jakby w teatralny scenariusz, ktory odbija los pokolenia Chopina - pokolenia powstania listopadowego.
Utwory organowe Jozefa Surzynskiego (AP0050) i Wladyslawa Zelenskiego (AP0007) nagrala Julia Smykowska. Komplet dziel na fortepian solo Feliksa Nowowiejskiego utrwalila Magdalena Adamek (AP0085 i AP0086). Ta sama mloda pianistka nagrala tez fortepianowa tworczosc niedawno zmarlego w Paryzu Milosza Magina (AP0052). Nie powiodlo sie pod wzgledem wykonawczym, niewatpliwie pierwsze w dziejach fonografii, nagranie w tak szerokim wyborze pieknych piesni Wladyslawa Zelenskiego (AP0040). Plyta Pawel Kochanski in memoriam (AP0061) przywrocila pamiec o slawnym skrzypku Malina Sarnowska przy pianistycznym wspoludziale Agaty Jozwik. Artystki wystepuja tam z nietuzinkowym programem: kompozycjami samego Kochanskiego, jego transkrypcjami utworow Szymanowskiego, a takze Hiszpanow Nina i de Falli oraz dedykowana wirtuozowi, a nienagrana dotad Suita Antoniego Szalowskiego (zob. artykul "Pawel Kochanski - artysta swej epoki", Przeglad Polski z 8 sierpnia br.).
Wszystkie kwartety smyczkowe Grazyny Bacewicz oraz jej kwintety fortepianowe (z Waldemarem Malickim) zarejestrowal krakowski zespol Amar Corde grajacy w skladzie: Barbara Stuhr, Boguslawa Ziegelheim, Beata Ploska i Agata Zajac (AP0019, AP0020, AP0021). Zespol Amar Corde nagral tez wszystkie kwartety smyczkowe Karola Rathausa (AP0069), ktorego muzyka budzi obecnie rosnace zainteresowanie w Europie. Urodzony w Tarnopolu, wyksztalcony w Wiedniu, uczyl i dzialal w Berlinie, cieszac sie tam wysokim uznaniem. Jako Zyd zmuszony do ucieczki przed faszyzmem, po 1932 roku pracowal w Paryzu, potem w Londynie; przed wybuchem wojny wyemigrowal do Stanow Zjednoczonych. Zmarl w Nowym Jorku w 1954 roku. Zas z tworczosci Bacewicz wybrano jeszcze jej utwory obojowe (AP0043).
Utwory fortepianowe Piotra Perkowskiego zebral Marcin Lukaszewski (AP0076). Wspomniec trzeba o malych antologiach: polskich kwintetow na instrumenty dete (AP0044 - Szeligowski, Bacewicz, Kilar), polskich sonat fletowych (AP0026 - Szeligowski, Perkowski, Regamey, Woytowicz), polskiej muzyki fortepianowej XX wieku (AP0016 - Sawa, Fotek, Wojciech Lukaszewski, Serocki, Bacewicz, Borkowski) oraz o plycie rekapitulujacej wykonawcze osiagniecia Warszawskiego Kwintetu Akordeonowego, ktory zalozyl przed laty Wlodzimierz Puchnowski (AP0087).
Z pewnoscia czytelnikow Przegladu Polskiego zmeczyl setnie ten strumien malo komu znanych nazwisk. Ale na takie reakcje Jan Jarnicki zwykl reagowac nerwowo: "To przeciez ledwie wierzcholek gory lodowej! W Polsce sa setki muzykow i kompozytorow. Trzeba dac im szanse. Zajrzyjmy do Slownika muzykow polskich wydanego w 1964 roku, dwa tomy, 660 stron, tysiace nazwisk z pieciu wiekow - muzyke ledwie garstki zdolalem przeniesc na plyty. Przeciez to wszystko sklada sie na nasza kulture. Skad mozemy wiedziec, czy w tej zapomnianej muzyce nie kryja sie arcydziela?". Sporadycznie, ale jednak, Jarnicki godzi sie na nagrywanie powszechnie znanych i bynajmniej nie rodzimych arcydziel. Przyjal propozycje ambitnej klawesynistki Urszuli Bartkiewicz, ktora zainspirowana sakralna symbolika tego dziela nagrala na czterech kompaktach oba zeszyty Das Wohltemperierte Klavier Bacha (AP0101/4). Nad odtworzeniem religijnej tresci calego zbioru wiele lat pracowal rosyjski muzyk, syn polskiego zeslanca, Boleslaw Jaworski. Ustalil zastosowane przez Bacha cytaty z choralow, wlasnych kantat i pasji i kazde preludium oraz fuge skojarzyl ze zdarzeniem z zywota Chrystusa. Swietna gra wedlug takiego scenariusza Bartkiewicz w 1999 r. zdobyla dla firmy Acte Préalable Fryderyka - nagrode polskiego przemyslu fonograficznego w kategorii muzyki solowej. Nawet rozpieszczonym masa nagran znawcom i wielbicielom muzyki Bacha goraco polecam te plyte!
Wyboru najlepszych dziel organowych Franciszka Liszta dokonal renomowany artysta Joachim Grubich, profesor wyzszych uczelni muzycznych w Krakowie i Warszawie, i wybral dla tego celu nowy instrument warszawskiej Akademii Muzycznej (AP0094). Kwartet Wilanow, flagowy zespol firmy Jarnickiego pojawiajacy sie na wystepach w Stanach Zjednoczonych, tez nagral to, co kwartety lubia najbardziej, czyli Brahmsa i Ravela (AP0032). Zawsze wszakze oddana muzyce rodzimej czworka wytrawnych artystow zarejestrowala dla Acte Préalable utwory kameralne wspolczesnego Wladyslawa Slowinskiego (AP0031 i AP0051) i Krzysztofa Meyera (AP0076), kwintety Ignacego Feliksa Dobrzynskiego, kolegi Chopina, tworcy cenionego w swoim czasie w Europie (AP0048), utwory kameralne Kurpinskiego (AP0013) i kwartety Lessla (w tym fletowy, znakomita plyta AP0006). Skrzypek Kwartetu Wilanow Tadeusz Gadzina byl tez solista w nagraniach trzech suit wspolczesnego Francuza Claude'a Bollinga. Bolling, zaprzyjazniony swego czasu z Duke'em Ellingtonem i muzykujacy m.in. z takimi amerykanskimi gwiazdami jazzu, jak Bill Coleman i Lionel Hampton, w latach 70. siegnal do klasycznych form baroku. Jego utwory dla Acte Préalable nagrali: flecistka Elzbieta Gajewska i wiolonczelista Andrzej Wrobel z towarzyszeniem pianisty Pawla Perlinskiego i sekcji rytmicznej znanych polskich jazzmanow: Wegehaupta, Lewandowskiego, Kowalewskiego i Lukasika (AP0015, AP0027, AP0028).
W katalogu firmy Jarnickiego znajduja sie rowniez ciekawe polonika. Dzieki wspolpracy z osiadla w Norwegii polska pianistka Malgorzata Jaworska doszlo do swiatowej premiery fonograficznej kompletu fortepianowych utworow Thomasa D.A. Tellefsena, norweskiego ucznia... Fryderyka Chopina! (AP0049, AP0062, AP0064). Muzykolog Anna Ryszka-Komarnicka odkryla w tworczosci kompozytora wloskiego baroku Alessandra Scarlattiego oratorium San Casimiro, Ré di Polonia (AP0025), napisane ok. 1700 roku. Przedwczesnie zmarly, pobozny i cnotliwy krolewicz Kazimierz (1458-1484), syn Kazimierza Jagiellonczyka, szybko doczekal sie kanonizacji (w 1521 roku), a uroczystosci odbyly sie w Wilnie w roku 1604. Zostal patronem Korony Polskiej i Wielkiego Ksiestwa Litewskiego. Ale czemu wlasnie popularny wilenski swiety "Kaziuk" stal sie bohaterem dziela Scarlattiego - nie wiadomo. Tropy wioda do Rzymu, bowiem po zwyciestwie Jana III Sobieskiego pod Wiedniem papiestwo zabiegalo o przychylnosc Rzeczpospolitej w walce z islamem, poza tym w Rzymie wlasnie osiadla owdowiala krolowa Marysienka, a jej nadwornym kompozytorem byl Domenico Scarlatti, syn Alessandra. Na innej plycie znalazly sie zachowane w tzw. manuskrypcie krzeszowskim utwory nadwornego lutnisty krolewicza, Aleksandra Sobieskiego, czyli Silviusa Leopolda Weissa (AP0024).
Z rarytasow nie kojarzacych sie z Polska przebily sie do Acte Préalable zapoznane nazwiska z Europy XVII i XVIII wieku, jak Adolpho, Boismortier, Quantz, Schobert - i rownie obce, choc z sasiedzkiej terazniejszosci: Galiny Gorelowej, uwazanej za jedna z najciekawszych kompozytorek dzisiejszej Bialorusi (na plycie AP0042 - utwory kameralne i symfoniczne w wykonaniu solistow i orkiestry Radia i Telewizji w Minsku). Poniewaz z lat awanturniczej mlodosci pozostaly Jarnickiemu kontakty z Singapurem, we wspolpracy firm Acte Préalable i Absolute Business Trading z Singapuru uruchomil ostatnio nowa serie pod haslem "Swiatowy repertuar i wybitni mlodzi artysci". Zapoczatkowaly ja plyty z sonatami Brahmsa, z udzialem osiadlego tam polskiego skrzypka Tadeusza Osmanskiego i pianistki Yuko Shin (AP0501) oraz recital samej Shin (AP0502 - Brahms, Chopin, Zarebski).
Dla pewnej czesci plytowych edycji Jarnicki pozyskuje licencje na wykorzystanie nagran juz istniejacych, jednak w wiekszosci sa to specjalnie nagrywane utwory w wynajmowanych przez niego studiach radiowych, salach koncertowych, koscielnych wnetrzach. Polsko-angielskie wkladki do plyt redagowane sa rzetelnie. Kwestie artystyczno-technicznej jakosci samych plyt pozostawiam na uboczu. Bywa rozna. Z pewnoscia nie wszystkim muzykom starcza wyobrazni i talentu dla przekonania sluchacza do wartosci odkrywanych utworow. Ale samo ich udostepnienie w tak bogatej panoramie stanowi bezdyskusyjna zasluge Jana Jarnickiego. Jednak adnotacje World premiere recording malo kto docenia - od wiekow jestesmy narodem niewdziecznikow. Jarnicki z firma Acte Préalable reklamuje sie wiec sam jako "mecenas polskiej muzyki, lider polskiej fonografii - pod wzgledem ilosci nagran premierowych muzyki polskiej, w tym muzyki wspolczesnej, zyjacych kompozytorow polskich i promocji mlodych artystow". Oglosil konkurs na "najciekawszy projekt nagraniowy pod tytulem ZAPOMNIANA MUZYKA POLSKA" i gotowosc jego sfinansowania. Wydaje swe plyty "dla tych, ktorzy kochaja muzyke". Czyni sporo dla ich rozpropagowania. Mozna je zamowic bezposrednio w wydawnictwie pod adresem actepre@wp.pl i kupic w sklepach internetowych www.merlin.pl, www.gigant.pl i www.kmt.pl;pelnej informacji dostarcza internetowy katalog www.kki.net.pl/~~acteprealable.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wysłać e-mail |
