Moje zycie
z Szymanowskim
Z prof. Teresa Chylinska rozmawia Teresa de Laveaux
 Teresa de Laveaux: - Cale swoje zawodowe zycie poswiecila Pani pracy nad tworczoscia i zyciem jednego tylko kompozytora - Karola Szymanowskiego. Jest Pani autorka opracowan calej spuscizny najwiekszego po Chopinie tworcy muzyki polskiej, ma Pani w swym dorobku ogromna liczbe publikacji: prace naukowe, popularne, audycje radiowe i telewizyjne.
Prof. Teresa Chylinska: - Najwazniejszym zadaniem, jakie sobie wytyczylam, byla dokumentacja calego zycia i calej tworczosci Karola Szymanowskiego, a wiec opublikowanie wszystkiego, co wyszlo spod jego piora "nutowego" i "tekstowego". Stad dziela wszystkie muzyczne - 26 tomow, 5 tomow korespondencji, 2 tomy pism muzycznych i literackich. Zaden z kompozytorow XX wieku nie ma tak pelnej dokumentacji swojej tworczosci.
- Pracuje Pani niezwykle intensywnie, z ogromna pasja zbiera od prawie pol wieku wszelkie materialy zrodlowe, wszystkie fakty, wydarzenia z zycia Szymanowskiego. Czym Pani jest bardziej zafascynowana, jego zyciem czy tworczoscia?
- Ja nie mam do niego zadnego osobistego stosunku jako do czlowieka. Nie kochalam sie w nim.
- Mowi sie o Pani - pani Szymanowska.
- Tak, wiem o tym. Mowi sie o mnie takze "wdowa po Szymanowskim". Mnie uwiodla przede wszystkim jego muzyka, ten rodzaj ekspresji szalenie nasyconej, intensywnej, wyrazistej. Barwa, kolor, harmonia. Stabat Mater to byl pierwszy utwor, jaki uslyszalam na koncercie w Krakowie, i kiedy w 1953 roku zaczelam pracowac w Polskim Wydawnictwie Muzycznym, od razu "wzielam sie za niego". A jak sie juz nad czyms pracuje, to sama materia wciaga i wymaga, aby prace doprowadzic do konca.
- Szymanowski nie nalezy do tworcow nalezycie znanych i docenianych, mimo ze w muzyce XX wieku jest wielka indywidualnoscia, a ranga jego sztuki plasuje go na wysokim miejscu. Zdobyl uznanie i osiagal sukcesy, a jednak dla wielu mu wspolczesnych byl zbyt nowoczesny, dla innych - zbyt emocjonalnie romantyczny, nie pasujacy do owczesnej estetyki.
- Jego muzyka jest trudna, wyrafinowana. Jesli jednak trafi na odpowiednia fale odbioru, to budzi zachwyt, porusza wrazliwosc i staje sie bliska. My, teoretycy, zrobilismy cos bardzo niedobrego z jego tworczoscia - poszatkowalismy ja na kawalki, tu takie wplywy, tam inne. A on byl niezalezna indywidualnoscia. Dopiero od niedawna jego muzyka coraz bardziej rozlewa sie po swiecie, czaruje swoja oryginalnoscia, coraz liczniejsze jest grono jego sluchaczy i wykonawcow.
- Nadszedl po prostu czas na to, aby ta cudowna mieszanka wielu tradycji i polskiego dziedzictwa muzycznego znalazla wlasciwe dla niej miejsce na swiecie. Istnieje teraz wyrazniejsza potrzeba duchowosci i nowych wzruszen.
- Tak. To wlasnie wzruszenie wyplywa z jego muzyki. Karol kiedy mowil, ze cos jest piekne, to znaczylo, ze to cos go wzrusza, przemawia do emocji. Kazdy z muzykow, ktory zetknie sie z jego utworami, zostaje porazony tym odkryciem.
- Dyrygent Simon Rattle, kiedy kilka lat temu dopiero po raz pierwszy uslyszal fragment "Stabat Mater", stwierdzil, ze to jest jego milosc "od pierwszego wejrzenia". Stal sie wielkim propagatorem muzyki Szymanowskiego, dyryguje nia, nagrywa na plyty. Inny Anglik, muzykolog Adrian Thomas, ktory od lat zajmuje sie tym kompozytorem, zachwyca sie wyrafinowaniem jego muzyki, jej subtelnoscia, ale i pasja.
- Tworczosc Szymanowskiego to nie muzyka pod strzechy, ale jest coraz czesciej wykonywana, nagrywana przez czolowe orkiestry, najwiekszych dyrygentow, pianistow, skrzypkow, spiewakow. On pisal utwory bardzo roznorodne i wszystkie sa wykonywane - symfonie, koncerty, utwory kameralne, solowe, choralne, opery, no i piesni. Wiele z nich wymaga nie tylko sprawnosci technicznej, ale przede wszystkim wielkiej wrazliwosci.
- Pani zainteresowanie Szymanowskim to jednak nie tylko muzyka, to duzej mierze takze jego korespondencja.
- Ona naprawde mnie zafascynowala, bo w niej zawarta jest przede wszystkim historia Polski miedzywojennej, tego okresu, ktory przez lata trwania PRL-u wymazywany byl z naszej historii. Dlatego z taka energia pracowalam nad zbieraniem wszelkich listow Szymanowskiego po calym swiecie. Im glebiej w nie wnikalam, tym bardziej bylam przekonana, ze jest to moj obowiazek, aby poprzez Szymanowskiego pokazac dzieje naszego dwudziestolecia miedzywojennego. Poprzez osobiste wypowiedzi Karola do rodziny, przyjaciol, znajomych poznajemy niezwykle gleboki i nowoczesny patriotyzm Szymanowskigo, jego poczucie odpowiedzialnosci za polska kulture. To "fanatyczna milosc do idei Polski", jak pisal w jednym z listow do Zofii Kochanskiej, nakazuje mu kosztem zdrowia i ograniczenia wlasnej dzialalnosci muzycznej podjecie trudnej pracy reformatora i dyrektora konserwatorium warszawskiego.
- Niezwykle wazne dla kompozytora byly jego dwukrotne, kilkumiesieczne pobyty w Ameryce. Tu tworzyl i koncertowal w latach 1921-1922.
- Wielkie powojenne theatrum muzyczne rozgrywalo sie poza granicami Polski. Przyjaciele - Artur Rubinstein, Pawel Kochanski wzywali go na Zachod. Po rewolucji rosyjskiej w 1917 roku cala Europa szukala sobie nowego miejsca na swiecie. Szymanowski, Polak urodzony na Ukrainie, przyjechal do Ameryki jako polski kompozytor. To bardzo wazne, bo Polska dopiero co powstala.
- Muzyka Szymanowskiego znana byla juz wczesniej tak w Europie, jak i w Ameryce. Jego utwory fortepianowe wykonywal w Nowym Jorku w roku 1906 Artur Rubinstein, a piesni w roku 1914 amerykanski spiewak Paul Draper.
- Kiedy Karol przyjechal do Ameryki po sukcesach w Berlinie, Wiedniu i Londynie, okazywano mu zainteresowanie i uznanie, witano jako "najwybitniejszego kompozytora naszych czasow". Szymanowskiego grano, sam tez wykonywal swoje utwory, pisano o tych koncertach, ukazywaly sie wywiady. Drugi pobyt w Ameryce na przelomie 1921 i 1922 roku byl jeszcze bardziej owocny, umocnil pozycje kompozytora na amerykanskim rynku muzycznym. Wykonano jego wszystkie utwory symfoniczne, skrzypcowe, fortepianowe. Szymanowski zdobyl poparcie finansowe bogatego przemyslowca J. Friedmana, szczerze go podziwiajacego i darzacego sympatia, no a przede wszystkim niezwykla pomoc Dorothy Jordan Robinson Chadwick, wiernej, wieloletniej mecenaski kompozytora. To jej dedykowal rozpoczetego zreszta w Ameryce Krola Rogera. Obecnosc Szymanowskiego w Stanach Zjednoczonych wyrazila sie jeszcze w innej, niebywale zaskakujacej formie, a mianowicie zachowaly sie tam rekopisy jego utworow: miedzy innymi wlasnie Krola Rogera, Slopiewni, Piesni muezina szalonego.
- Szymanowski zdawal sobie sprawe z pozytywnych rezultatow swoich pobytow w Ameryce. Przyniosly mu one bowiem liczne zaproszenia na koncerty w wielu miastach Europy. Myslal o nastepnej podrozy.
- Niestety, nic z niej nie wyszlo. Zadecydowaly sprawy rodzinne, finansowe, a ostatecznie pech - Szymanowski zachorowal na odre.
- Juz nigdy pozniej do Ameryki nie przyjechal. Wciagnela go Francja. Tam w latach 1923-1926 sporo koncertowal. Zwiazki z Ameryka nie zakonczyly sie jednak tylko na tych dwoch pobytach.
- No wlasnie. To juz jednak wspolczesnosc. Gdyby nie mecenat Fundacji Kosciuszkowskiej, ktora podzielila koszty wydania listow z naszym Ministerstwem Kultury i Sztuki, prawdopodobnie nie doszloby do opublikowania III i IV tomu korespondencji.
- Fundacja Kosciuszkowska, ale takze wlasciciele rekopisow Szymanowskiego, zamieszkali w Stanach Zjednoczonych Polacy, zyczliwa pomoc i opieka przyjaznych Amerykanow umozliwily Pani dotarcie do cennych zrodel dotyczacych Szymanowskiego.
- Jestem wszystkim za to ogromie wdzieczna. 3 pazdziernika przypada 120. rocznica urodzin Szymanowskiego i z tej okazji w Krakowie, gdzie kompozytor jest pochowany, gdzie w 1930 roku otrzymal tytul doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellonskiego, odbedzie sie pod protektoratem rektora profesora Franciszka Ziejki promocja ostatniego, to jest szostego tomu korespondencji. Towarzyszyc jej bedzie koncert utworow Szymanowskiego i wystawa wszystkich wydanych prac. Przyjada przedstawiciele Fundacji, mamy nadzieje, ze rowniez jej prezes pan Joseph Gore. Teraz, kiedy wszystkie utwory Szymanowskiego ukazaly sie drukiem, nie ma zadnej przeszkody, aby siegnac do tej wspanialej muzyki genialnego tworcy muzyki europejskiej.
- Na pewno znajdzie ona teraz czesciej swoje nalezne miejsce na estradach i scenach muzycznych calego swiata, dotrze do tych, ktorzy poszukuja nowych wzruszen i emocji. W duzej mierze bedzie to Pani zasluga. Dziekuje za rozmowe.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
