MIROSLAW A. SUPRUNIUK
Galeria Sztuki Emigracyjnej
Archiwum Emigracji
w Toruniu
 Pomysl
byl nowy, chociaz - jak sie wydaje - oczywisty, i tylko kwestia
czasu bylo, ze ktos nan wpadnie. Ze stalo sie to w Toruniu
- przypadek. A moze niezupelnie przypadek...
Powstale w 1995 roku Archiwum Emigracji Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu - jeden z najwiekszych w Polsce osrodkow gromadzacych spuscizne i pamiatki po wybitnych osobistosciach polskiej emigracji - od samego poczatku, wraz z archiwami i cennymi ksiegozbiorami historycznymi, pozyskiwalo do swych zbiorow prace graficzne i malarskie, a nawet sporadycznie rzezbiarskie. Byly one jednak zazwyczaj czescia spuscizny pisarzy, wydawcow czy fragmentem wyposazenia pomieszczen redakcyjnych lub ksiegarskich. W ten sposob trafily do Torunia obrazy i rysunki Jozefa Czapskiego, Jana Lebensteina czy grafiki Krystyny Sadowskiej, bedace wczesniej wlasnoscia Waclawa Iwaniuka, oleje Janiny Wolff-Boguckiej - w spusciznie po Januszu Jasienczyku, szkice Lebensteina ze zbiorow Olgi Scherer, rzezba Tadeusza Kopera podarowana przez Alicje Moskalowa czy rysunki Feliksa Topolskiego, Zdzislawa Czermanskiego i Rafala Malczewskiego oraz ceramiki Adama Kossowskiego, wchodzace w sklad archiwum londynskich Wiadomosci, otrzymanego w darze od Stefanii Kossowskiej w 1994 roku.
Jednak od samego poczatku Archiwum pozyskiwalo rowniez materialy archiwalne dotyczace czy zwiazane bezposrednio z artystami. I tak w 1994 roku redaktor paryskiej Kultury Jerzy Giedroyc podarowal torunskiemu uniwersytetowi liczacy prawie 2 tys. woluminow, cenny ksiegozbior Jozefa Czapskiego z Maisons-Laffitte, w tym wiele ksiazek z marginaliami i rysunkami znakomitego malarza. Kilka miesiecy pozniej Archiwum pozyskalo niemal kompletna dokumentacje handlowa i wystawiennicza paryskiej Galerie Lambert Kazimierza Romanowicza, najwazniejszej polskiej galerii na obczyznie. Wsrod dokumentow znalezlismy duza liczbe korespondencji z artystami polskimi, w tym rowniez mieszkajacymi na emigracji. Archiwum Galerie Lambert dostarczylo rowniez sporo fotografii, katalogow, folderow oraz kilka rysunkow.
 W
1996 roku zbiory sztuki w Archiwum Emigracji ulegly jakosciowej
i ilosciowej zmianie. W ciagu jednego roku trafily do Torunia
dwa duze archiwa i kolekcje prac artystow polskich tworzacych
na obczyznie, podarowane przez wdowy: pierwszym bylo archiwum
grafika i projektanta wnetrz Wladyslawa R. Szomanskiego, zawierajace
szczegolowa dokumentacje fotograficzna i oryginalne prace
graficzne i metaloplastyczne (w tym projekty dekoracji, plakatow
i reklam); drugim - ogromna, liczaca kilka tysiecy rysunkow,
gwaszy i obrazow olejnych kolekcja prac Mariana Koscialkowskiego,
znakomitego malarza, rysownika i rzezbiarza. Uzupelnieniem
tych dwoch kolekcji byly grafiki i rysunki znajdowane w niemal
kazdym z docierajacych do Torunia archiwum, np. szkice Wlodzimierza
Kowanko w archiwum Tadeusza Wittlina czy rysunki Tadeusza
Piotrowskiego w papierach Bronislawa Przyluskiego, podarowanych
przez Barbare Gazdzik.
Posiadajac coraz znaczniejsze i bogatsze zbiory sztuki, w poczatkach roku 1999 postanowilismy polozyc szczegolny nacisk na gromadzenie prac artystycznych powstalych na obczyznie. Zwrocilismy sie do przyjaciol Archiwum z prosba o pomoc, rownoczesnie rozpoczelismy poszukiwanie i gromadzenie materialow drukowanych, archiwalnych i fotograficznych dokumentujacych dzialalnosc polskich artystow, marszandow, galerii i historykow sztuki na emigracji w XX wieku. W odpowiedzi na apel i listy rozsylane po swiecie otrzymalismy m.in. zbior prac malarskich, graficznych i rysunkow oraz archiwalia od Leona Piesowockiego, kolekcje rysunkow i grafik Ryszarda Demela, Piotra Labuzka (podarowana przez Eugeniusza S. Kruszewskiego z Kopenhagi), Tadeusza Myslowskiego, Aleksandra Wernera, Zygmunta Turkiewicza, Adama Kossowskiego, Mariana Kratochwila (dar Zbigniewa Kratochwila), rzezby Alfreda Jesiona oraz przede wszystkim bezcenny zbior prac olejnych Marka Zulawskiego (dar Maryli Zulawskiej). Otrzymalismy takze dziesiatki pojedynczych darow: rysunki, rzezby, grafiki, plakaty i fotografie. W czerwcu 2001 r. Archiwum Emigracji pozyskalo najcenniejsza jak dotad kolekcje zwiazana ze sztuka polska tworzona na obczyznie, tj. zbior prac i pamiatek Konstantego Brandla. Przekazal je do Torunia Witold Leitgeber, historyk wojskowosci z Londynu, wraz z calym wlasnym archiwum oraz bogatym, liczacym kilkaset pozycji ksiegozbiorem. W czesci poswieconej Brandlowi dar Witolda Leitgebera sklada sie z oryginalnych prac malarza, pamiatek po nim i dokumentacji zwiazanej z obecnoscia tworczosci artysty w Polsce oraz realizacja testamentu, tj. rozdysponowaniem spuscizny Brandla wsrod muzeow i bibliotek. Procz kompletu kilkuset doskonale zachowanych, sygnowanych odrecznie grafik we wszystkich technikach, ulozonych chronologicznie w kilku teczkach, dar zawiera tez pewna liczbe grafik niesygnowanych, prob warsztatowych, odbitek mniej udanych. W teczkach znajduja sie ponadto szkicowniki z podrozy, rysunki i szkice poprzedzajace prace graficzne i malarskie, nieliczne akwarele, gwasze oraz kilka prac olejnych. Osobny rarytas stanowia niezwykle rzadkie projekty przygotowanych w 1924 roku, a niezrealizowanych witrazy. Wsrod podarowanych Archiwum pamiatek po Brandlu jest teczka grafik obcych, wsrod nich XVI-wieczne sztychy, japonskie drzeworyty, XIX- i XX-wieczne francuskie polonika, w tym prace Stefana Mrozewskiego i Karola Mondrala. Sa tez pamiatki osobiste: dokumenty, fotografie, swiadectwa, dyplomy, zegarki, sztucce, ordery itp. We wrzesniu 2001 roku utworzono w Archiwum Emigracji w Toruniu Gabinet Konstantego Brandla.
Wszystkie te kolekcje, wspolnie z niewielkimi darami dziel sztuki oraz materialem dokumentacyjnym i fotograficznym, tworza Galerie Sztuki Emigracyjnej. Galeria liczy kilka tysiecy obiektow o ogromnej wartosci badawczej i muzealnej. Jest ona jedynym tego rodzaju zbiorem pozamuzealnym w Polsce, a dzieki wspolpracy z historykami sztuki z Uniwersytetu Mikolaja Kopernika jest instytucja zywa. Ambicja Archiwum jest udokumentowanie, chocby jedna praca, dzialalnosci artystycznej mozliwie najwiekszej liczby malarzy, rzezbiarzy, grafikow tworzacych na obczyznie w XX wieku. Wsrod zgromadzonych dziel sa prace artystow, ktorych tworczosc niemal w calosci lub w wiekszej czesci dotyczy emigracji, poza wymienionymi wyzej m.in.: Mariana Bohusza-Szyszko, Stanislawa Frenkla, Kazimierza Dzwiga, Mariana Walentynowicza, Stanislawa Szukalskiego, Krystyny Eichler, Marka Rudnickiego, Henryka Berlewiego, Jozefa Piwowara, Krystyny Granowskiej-Strobel, Stanislawa Gliwy, Kazimierza Zielenkiewicza (Caziela), Tadeusza Beutlicha, Ludwika Lille, Janiny Jasinskiej-Luterek, Boleslawa Leitgebera, Wladyslawa Jahla, Wiliama Markiewicza, Jana Glowackiego, Rozy Nowotarskiej, Filipa Fingera, Ariki Madeyskiej, Astrid Balinskiej, Mieczyslawa Lurczynskiego i Zdzislawa Ruszkowskiego. Sa tez prace artystow, ktorzy stali sie emigrantami dopiero w latach 70. czy 80. ubieglego stulecia: Andrzeja Piwarskiego, Barbary Uhr, Malgorzaty Paszko, Andrzeja Borkowskiego, Leszka Wisniewskiego, Michala Rzewuskiego czy Grzegorza Jakubowskiego.
Dziela sztuki, jakkolwiek nie sa w stalej ekspozycji, trafiaja na wystawy organizowane przez Archiwum, ale tez poza Archiwum. Tak bylo z obrazami Jozefa Czapskiego pokazywanymi w Muzeum Narodowym w Gdansku, Jana Lebensteina, rzezbami Kopera czy rysunkami Mariana Koscialkowskiego, ktore wystawiane byly na uniwersytecie w Wilnie. W roku 2003 Archiwum planuje zorganizowanie monograficznej wystawe grafik Konstantego Brandla, ale wczesniej jeszcze, bo w listopadzie 2002 roku odbedzie sie w salach galeryjnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu pierwsza wystawa prezentujaca prace ze zbiorow Galerii Sztuki Emigracyjnej. Ekspozycja pt. "Mala galeria sztuki emigracyjnej" pokaze ponad 150 obiektow, prace blisko 70 artystow z calego "polskiego swiata". Wystawa towarzyszyc bedzie miedzynarodowej konferencji poswieconej literaturze polskiej emigracji. Koszty przygotowania ekspozycji ponosi UMK. Katalog zawierajacy informacje o wszystkich autorach prezentowanych prac sfinansowany zostal przez BIGBank Gdanski SA.
*
Archiwum Emigracji zwraca sie do wszystkich z prosba o pomoc w gromadzeniu dziel sztuki i dokumentacji archiwalnej bedacych swiadectwem dzialalnosci polskich artystow i galerii na swiecie. Pomoc w tworzeniu Galerii Sztuki Emigracyjnej bedzie bezcennym wkladem w rozwoj badan nad historia sztuki polskiej XX wieku. Kazdy dar odnotowany zostanie w druku oraz na stronach Archiwum Emigracji w Internecie: http://www.bu.uni.torun.pl/Archiwum_Emigracji
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
