TERESA DE LAVEAUX
100-lecie
Filharmonii Narodowej w Warszawie
 Filharmonia Narodowa w Warszawie, jedna z najstarszych instytucji muzycznych w Europie, obchodzi w tym roku jubileusz 100-lecia istnienia. W 1900 roku 93 ofiarodawcow zgromadzilo kapital pol miliona rubli "w celu zbudowania i prowadzenia w miescie Warszawie sali koncertowej i biblioteki muzycznej oraz utworzenia i utrzymania orkiestry i choru". Wsrod ofiarodawcow byli arystokraci, finansisci, przedstawiciele swiata muzycznego - hrabia Lubomirski, ordynat Zamoyski, hr.Tyszkiewicz, Leopold Julian Kronenberg (syn zalozyciela Banku Handlowego), Ludwik Grossman - pianista, organista, dyrygent, Emil Mlynarski - slynny dyrygent, kompozytor, pozniejszy dyrektor Filharmonii, Opery i Konserwatorium Muzycznego w Warszawie. Okazaly gmach, wedlug gustow epoki wzorowany na Operze Paryskiej, zaprojektowal Karol Kozlowski. Wybudowano go w kilkanascie miesiecy. Pierwszym dyrektorem i dyrygentem nowej placowki kulturalnej zostal Emil Mlynarski. On to, w bogatej zloceniami, strojnej w kotary z czerwonego pluszu, ozdobionej rzezbami i krysztalowymi zyrandolami sali koncertowej na dwa tysiace sluchaczy, poprowadzil 5 listopada 1901 roku koncert inauguracyjny. Na program zlozyly sie utwory kompozytorow polskich: Paderewskiego, Karlowicza, Moniuszki, Noskowskiego, Zelenskiego.
Filharmonia, noszaca wowczas nazwe Warszawskiej Orkiestry Symfonicznej imienia Wladyslawa Ksiecia Lubomirskiego, stanowila spolke akcyjna, a wiec jako przedsiebiorstwo handlowe nastawiona byla na zyski i jej czlonkowie nie zawsze we wlasciwy sposob pojmowali swoje obowiazki mecenasow muzyki. Sala koncertowa w latach dwudziestych uzytkowana byla takze jako sala kinowa, w budynku dzialalo tez drugie kino Trianon, Teatr Maly, na parterze znajdowaly sie sklepy, w podziemiach nocny lokal Caveau Caucasian. Honor gmachu ratowala Wyzsza Szkola Muzyczna imienia Fryderyka Chopina, ktora dzierzawila tam pomieszczenia.
Po odzyskaniu przez Polske niepodleglosci sytuacja finansowa filharmonii w biednym przeciez kraju byla niezwykle trudna. Towarzystwa Milosnikow Muzyki Symfonicznej nie stac bylo na pokrywanie kosztow utrzymania i dzialalnosci orkiestry. Koncerty odbywaly sie przede wszystkim dzieki ofiarnosci, ogromnej pracy, wytrwalosci i samozaparciu muzykow i entuzjazmowi jej kierownikow. To dzieki nim w ciezkich dla Polski latach, najpierw zaborow, pozniej I wojny swiatowej, i braku materialnych podstaw egzystencji dzialalnosc filharmonii zapisala sie godnymi uznania kartami. Nawet w okresie I wojny swiatowej, kiedy tempo zycia artystycznego Warszawy oslablo, odbywaly sie jednak koncerty, spektakle operowe, operetkowe i teatralne. Oto co czytamy w Dzienniku Polskim z 11 listopada 1915 roku: "Na wniosek general-gubernatora prezydent policji miasta Warszawy von Glassenap zaprosil wlasciciela berlinskiej dyrekcji koncertow ´Jules Sachsª dla porozumienia sie co do zorganizowania muzycznego i w ogole artystycznego zycia Warszawy. A wiec Ordnung muss sein! (Porzadek musi byc!)". W Filharmonii wystepuja zatem znakomici artysci: Szaliapin, Fitelberg, slawni pianisci: Maurycy Rosenthal, Ignacy Friedman, Wilhelm Backhaus i Egon Petri; skrzypkowie: Bronislaw Huberman i Karl Flesch, takze cieszaca sie od lat miedzynarodowa slawa pianistka i klawesynistka Wanda Landowska. Debiutuje swietnie zapowiadajacy sie Zbigniew Drzewiecki, pozniejszy wychowawca wielu znanych pianistow. Lata wojny nie odzwyczaily zatem warszawskich melomanow od uczestnictwa w koncertach, nie przeszkodzily w goscinnych wystepach wielu artystow o swiatowej renomie.
Po latach niewoli i po latach wojny do niepodleglej Polski wraz z fala reemigrantow powracaja muzycy - znany i ceniony tu, niezapomniany organizator zycia muzycznego Emil Mlynarski, Mateusz Glinski - dyrygent, pianisci - Jozef Sliwinski i Zofia Rabcewiczowa. Do Warszawy przyjezdza Karol Szymanowski, jeden z najwybitniejszych kompozytorow naszego wieku.
W 25. rocznice dzialalnosci filharmonii pisano jednak, ze jej "aktualny stan jest fatalny. Z braku funduszy orkiestra daje coraz mniej koncertow, publicznosc nie przychodzi, brak stalego dyrygenta-kierownika artystycznego, koncerty odbywaja sie prawie przy pustej sali, utwory kompozytorow wspolczesnych nie znajduja sluchaczy, budza poploch". A sa wsrod nich utwory Paderewskiego, Perkowskego, Karlowicza, Rozyckiego, Rogowskiego, a takze Milhauda, Poulenca, Hindemitha. W tych krytykach i pretensjach do organizatorow i dyrygentow mieli swoj znaczny udzial muzyczni recenzenci, nie przebierajacy w ostrych slowach, o bardzo nieraz subiektywnych sadach, a dotyczyly one wystepow tak wielkich muzykow, jak na przyklad Rubinstein, Ravel, Albeniz, Granados i wielu innych. Najwieksze gromy padaly pod adresem tak swietnego przeciez kapelmistrza i muzyka, znakomitego propagatora muzyki polskiej na swiecie, jak Grzegorz Fitelberg. Obwiniano go za "jednostronnosc upodoban", "propagande muzyki modernistycznej, eliminowanie z repertuaru muzyki klasycznej", nazywano "nachalnym agentem, ktory swoj towar narzuca wbrew woli klientow, a jest to muzyka narwana, bezsensowna, dziwaczna". Zamieszkaly w Paryzu Aleksander Tansman w 1925 roku ze smutkiem skarzy sie na brak nalezytej oceny jego tworczosci w Polsce: "Ojczyzna moja jest krajem, w ktorym dziela moje sa wykonywane rzadziej niz gdziekolwiek; utwory grane na wiekszosci estrad europejskich i amerykanskich pozostaja przez lata w Filharmonii bez wykonania; wszystkie dziela moje sa wykonywane za granica, a zadne w kraju; korespondenci polscy swiadomie zamilcza wszystko, co dotyczy mej sytuacji w ruchu nowoczesnym, aczkolwiek jestem dotychczas pierwszym i jedynym Polakiem, ktorego dziela rozbrzmiewaly w gmachach Opery Paryskiej, Theatre des Champs Élysées".
Na estradzie filharmonii wykonywano jednak utwory najwybitniejszych wowczas kompozytorow: Skriabina, Strawinskiego, Prokofiewa, Debussy'ego, Ravela, Richarda Straussa, Honeggera, Hindemitha, Schoenberga, Mahlera, Elgara. Ale publicznosc minionego wieku nie lubila wspolczesnych kompozytorow i ich dziel. Jakze inna byla sytuacja muzyki w poprzednich stuleciach, kiedy wykonywano prawie wylacznie dziela zyjacych wowczas tworcow. Tak bylo w czasach Palestriny, Bacha, Beethovena.
W latach miedzywojennych w Warszawie koncertowali najwspanialsi muzycy tego okresu, m.in: pianisci Stefan Askenaze, Ignacy Paderewski, Leopold Godowski, Claudio Arrau, Vladimir Horowitz; skrzypkowie - Jascha Haifetz, Bronislaw Huberman, Pablo Sarasate, Eugene Ysaye; wiolonczelisci - Pablo Casals, Gregory Piatigorski; spiewacy - Fiodor Szaliapin, Mattia Battistini, Enrico Caruso, Ada Sari, Adam Didur. Orkiestra grala dziela Rachmaninowa, Prokofiewa, Enescu, Szostakowicza.
W filharmonii inicjowano liczne konkursy. Jeszcze przed II wojna swiatowa odbyly sie tu trzy Miedzynarodowe Konkursy Pianistyczne im. Fryderyka Chopina (w roku 1927, 1932 i 1937), Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego (w 1935 roku), I Powszechny Festiwal Sztuki Polskiej (w roku 1937) oraz XVII Festiwal Miedzynarodowego Towarzystwa Muzyki Wspolczesnej (w roku 1939).
II wojna swiatowa przerwala dzialalnosc Filharmonii Narodowej w Warszawie. Budynek zostal zniszczony podczas bombardowania, a niemal polowa czlonkow orkiestry stracila zycie. Zespol odtworzono po wojnie w sezonie 1947/1948. Gmach, aczkolwiek w zupelnie innym stylu, odbudowano w 1955 roku. Kolejnymi dyrektorami artystycznymi orkiestry w okresie powojennym byli: Olgierd Straszynski, Andrzej Panufnik, Jan Maklakiewicz, Witold Rudzinski, Wladyslaw Raczkowski, Witold Rowicki i Bohdan Wodiczko. Od 1977 roku pelni te funkcje Kazimierz Kord, ktory dyryguje ponadto orkiestrami w Europie, Ameryce, Japonii. Pod jego kierunkiem Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej osiagnela wysoki poziom artystyczny i zaliczana jest do czolowki europejskich zespolow symfonicznych.
21 lutego 1955 roku przy ulicy Jasnej zainaugurowano pierwszy w nowej siedzibie sezon koncertowy, a Filharmonie Warszawska uhonorowano mianem Filharmonii Narodowej. Uroczysty koncert, ktory jednoczesnie uswietnil otwarcie V Miedzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina poprowadzil Witold Rowicki. Wykonano utwory Moniuszki, Szymanowskiego i Lutoslawskiego. Solistka byla Wanda Wilkomirska.
Od tej pory znowu niezmiennie, jak kaze tradycja, w kazdy piatek przychodzi do filharmonii kolejne juz pokolenie melomanow, ktorych "od wczesnego dziecinstwa - jak pisal Witold Lutoslawski, jeden z najwiekszych kompozytorow XX wieku - jej muzycy wprowadzaja w tajemniczy, pelen nieprzemijajacych urokow swiat dzwiekow".
Jubileuszowy rok stulecia, bogaty w znaczace wydarzenia muzyczne, Filharmonia Narodowa w Warszawie obchodzi uroczyscie, zapraszajac na estrady swiatowej slawy artystow, wsrod ktorych znajduja sie dyrygenci, m.in. Mehta, Skrowaczewski, Semkow, Ashkenazy, Chailly, Lopez-Cobos, Penderecki, Wit, Kord; pianisci Zimerman, Ax, Perahia, Pollini, Ohlsson, Pogorelich; spiewacy: Cecilia Bartoli, Ulrike Hofbauer, Nigel Robson. Do Warszawy przyjezdzaja tez znakomite orkiestry - Wiener Philharmoniker i Royal Concertgebouw; kwartety smyczkowe: Kuijkena, Quarneri, Albana Berga, Wiedenski, Tokijski, The Purcell Quartet; liczne duety fortepianowe i gitarowe oraz zespoly: Voci Italiane, Trio Beaux Arts, Nederlands Blazer Ensemble, Europa Galante, The English Concert, Rheinische Kantorei, Venice Baroque Orchestra i wielu jeszcze wspanialych muzykow, zapewniajacych swietny poziom artystyczny i ciekawe programy. Oczywiscie wielokrotnie wystapi takze orkiestra Filharmonii Narodowej, ktora zaliczana jest do europejskiej czolowki zespolow symfonicznych. Wraz z chorem odbyla ponad sto tras koncertowych na pieciu kontynentach, wystepowala w najslynniejszych osrodkach muzycznych swiata, m.in. w Carnegie Hall, La Scali, Chicago Symphony Hall, Royal Festival Hall. Zespoly Filharmonii Narodowej maja na swoim koncie dziesiatki nagran plytowych z muzyka polska, od Chopina do Pendereckiego, a takze wiele pozycji ze swiatowego repertuaru.
6 listopada, w 100-lecie otwarcia Filharmonii Narodowej, na uroczystym koncercie zostanie wykonana IX symfonia Beethovena, monumentalne dzielo przepelnione odpowiadajaca temu jubileuszowi radoscia.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
