Jan Nowak-Jeziorański (1913-2005)
|
 Urodził
się 15 maja 1913 roku w rodzinie kultywującej tradycje patriotyczne
(jego przodkowie, tak po mieczu, jak i kądzieli, byli uczestnikami
powstania styczniowego i odnosili się do niego z wielkim pietyzmem).
W latach 1932-1936 studiował ekonomię na Uniwersytecie Poznańskim
pod opieką naukową wybitnego profesora Edwarda Taylora. Wybuch
II wojny światowej położył jednak kres działalności naukowej
Zdzisława Jeziorańskiego. Po czynnej służbie wojskowej w kampanii
wrześniowej 1939 roku zaangażował się w działalność konspiracyjną
w ramach wojskowych struktur Związku Walki Zbrojnej, przekształconego
potem w Armię Krajową. Późną wiosną 1941 roku został zaprzysiężony;
przyjął pseudonim "Janek". Pracował w ramach tzw. Akcji "N",
mającej na celu antynazistowską dywersję na terenach polskich
przyłączonych do Rzeszy oraz na samym obszarze Niemiec.
Na początku 1943 r. Zdzisław Jeziorański zgłosił się jako
ochotnik do pracy w charakterze kuriera AK do rządu polskiego
w Londynie. Powierzano mu misje specjalnego znaczenia. Odbył
ich pięć, kursując początkowo pomiędzy Warszawą a Sztokholmem,
a następnie między Warszawą a Londynem. Jednym z jego głównych
zadań było nawiązanie - po śmierci komendanta AK, generała
Stefana Grota-Roweckiego i Naczelnego Wodza generała Władysława
Sikorskiego - kontaktu między nowym komendantem głównym AK
Tadeuszem Borem-Komorowskim a nowym Naczelnym Wodzem Kazimierzem
Sosnkowskim. Polecono mu także nawiązanie kontaktu z brytyjskimi
ośrodkami antyniemieckiej dywersji propagandowej i przedstawienie
tam osiągnięć polskiej Akcji "N".
W lipcu 1944 roku Jan Nowak-Jeziorański powrócił do Polski,
gdzie trwały końcowe przygotowania do Powstania Warszawskiego,
w którym brał następnie udział. Po powstaniu jako "kurier
z Warszawy" udał się ponownie - przez Niemcy i Szwajcarię
- do Londynu. Tę wyprawę odbył z łączniczką AK "Gretą", z
którą ożenił się w powstańczej Warszawie.
Po wojnie pracował w BBC, a w roku 1952 przeszedł do Radia
Wolna Europa jako doświadczony specjalista od propagandy i
środków masowego przekazu. Misję łączności z krajem kontynuował
przez 24 lata jako pierwszy dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia
Wolna Europa.
Po przejściu na emeryturę osiedlił się w Stanach Zjednoczonych,
gdzie zaangażował się w życie Polonii, a szczególnie w prace
Kongresu Polonii Amerykańskiej. Pracował też jako doradca
do spraw Europy Środkowo-Wschodniej w Departamencie Stanu.
Po roku 1989 często przebywał w Polsce, stając się nieformalnym
łącznikiem między polskim a amerykańskim światem politycznym
i czołowym rzecznikiem wejścia Polski do NATO. Do ostatnich
chwil życia, zawsze niestrudzony, wypowiadał się często na
łamach polskiej prasy i w telewizji.
Jan Nowak-Jeziorański opublikował trzy książki wspomnieniowe.
Okres wojenny obejmuje Kurier z Warszawy, wydany po
raz pierwszy w Londynie w 1978 roku. Dwa następne tomy dotyczą
pracy autora w RWE: Wojna w eterze i Polska z oddali.
W roku 1995 warszawskie wydawnictwo Czytelnik opublikowało
także wybór najciekawszych artykułów Nowaka-Jeziorańskiego
z prasy krajowej okresu 1993-1995 po tytułem Rozmowy o
Polsce, a w roku 2000 książkę Polska wczoraj, dziś
i jutro.
Jan Nowak-Jeziorański odznaczony został za zasługi wojenne
Krzyżem Virtuti Militari w 1944 r. W roku 1994 otrzymał Order
Orła Białego od prezydenta Rzeczypospolitej, a w roku 1996
najwyższe cywilne odznaczenie amerykańskie - Medal Wolności.
Oprócz niezliczonych orderów, nagród, tytułów i wyróżnień
Jan Nowak-Jeziorański może najbardziej cenił sobie fakt, iż
w 1995 roku został członkiem Rady Kuratorów Zakładu Narodowego
im. Ossolińskich we Wrocławiu. Dając dowód swego przywiązania
do tej zasłużonej dla polskiej kultury instytucji, przekazał
jej swoje bogate archiwum, bezcenne dla zrozumienia powojennych
dziejów Polski. Nie tylko zresztą archiwum, lecz również swoje
wspaniałe kolekcje sztuki (obrazy i stare sztychy, broń i
porcelanę) i księgozbiory. Powstała w ubiegłym roku w Warszawie
Fundacja Jana i Jadwigi Nowak-Jeziorańskich jako jedyny
spadkobierca, ma - zgodnie z ostatnią wolą Zmarłego - przejąć
m.in. składniki całego Jego majątku i przekazać Jego zbiory
Zakładowi Narodowemu Ossolińskich we Wrocławiu. Będą tam stanowić
zwartą i eksponowaną całość pod nazwą Zbiory Jana i Jadwigi
Nowak-Jeziorańskich.
mwal
Od redakcji
W następnym wydaniu ukażą się wspomnienia o Janie Nowaku-Jeziorańskim,
który był wieloletnim współpracownikiem Nowego Dziennika
i Przeglądu Polskiego.
| 
