JANUSZ WROBEL
Polska w oczach
Jana Nowaka-Jezioranskiego
 Gazeta Wyborcza z 9 czerwca 2003 r., w numerze poswieconym
referendum unijnemu, zamiescila fotografie Jana Nowaka-Jezioranskiego
i jego komentarz do tego historycznego wydarzenia: "To jak
gdyby osiagniecie ostatniej fazy marzen - niepodleglosc, demokracja,
dobrobyt. Dozylem spelnienia wszystkiego, czego mozna bylo
oczekiwac, czego mozna sie domagac. Reszta zalezy od was"
- powiedzial rodakom legendarny kurier z Warszawy i pierwszy
dyrektor Rozglosni Polskiej Radia Wolna Europa.
Wyjatkowosc chwili w pelni uzasadniala podniosly ton i optymizm czlowieka, ktory byl swiadkiem straszliwych klesk spadajacych na Polske w ubieglym stuleciu, ale ktory zarazem doczekal zasadniczej odmiany naszego polozenia. Jego satysfakcja jest tym wieksza, ze sam walnie sie do tej odmiany przyczynil.
Jan Nowak-Jezioranski patrzy na przyszlosc Polski optymistycznie, co nie oznacza, ze jest bezkrytyczny wobec wszystkiego, co sie dzieje w naszym kraju i wokol jego granic. Przez lata obserwowal polska rzeczywistosc z Monachium, potem z Waszyngtonu, od pewnego czasu znowu jest mieszkancem Warszawy, co daje mu wyjatkowa mozliwosc konfrontowania obrazu wspolczesnej Polski ze swoim ogromnym politycznym i historycznym doswiadczeniem.
Owoce tej konfrontacji znajdujemy w wydanym ostatnio, szostym juz tomie publicystyki bylego redaktora Wolnej Europy, zatytulowanym Polska z bliska. Zawiera on teksty autorstwa Nowaka-Jezioranskiego publikowane w prasie krajowej i emigracyjnej (w tym takze w Nowym Dzienniku) oraz fragmenty jego wywiadow zamieszczanych w roznych periodykach i ksiazce pt. Rozmowy na nowy wiek. Pogrupowano je w kilku dzialach: obejmujacych problemy programu politycznego dla wspolczesnej Polski, sprawy miedzynarodowe, zagadnienia historyczne i szkice o charakterze biograficznym.
Nie trzeba przekonywac czytelnika o zaletach publicystyki Nowaka-Jezioranskiego. Zwiezlosc stylu, jasnosc mysli i madrosc to, moim zdaniem, jej najwazniejsze walory. Uderzajaca cecha jest zarliwy, ale zarazem rozumny patriotyzm i autentyczna troska o panstwo i narod, czego prozno szukac w publicystyce krajowej, uwiklanej w biezaca, czesto brutalna walke polityczna. Nowak-Jezioranski jest ponad tym i chyba wlasnie dlatego jest wiarygodny w tym, co pisze.
Lektura Polski z bliska prawdziwie wzrusza, gdy autor pisze o swoich wrazeniach z pierwszych wizyt w niepodleglej Polsce i po ostatecznym powrocie do kraju. Jest to jednak przede wszystkim lektura bardzo pouczajaca, ktora winna sklonic do refleksji polskie elity polityczne i kulturalne. Ma racje Nowak-Jezioranski, gdy pisze o "polskim powszechnym czarnowidztwie", ktore gasi entuzjazm i odbiera ludziom nadzieje. Jest to niewatpliwie jeden z bardziej widocznych elementow swiadomosci Polakow odrozniajacych ich od ludzi Zachodu. Zewszad leje sie rzeka pesymizmu. Czytajac polska prase i sluchajac polskich politykow mozna odniesc wrazenie, ze Polska jest u progu calkowitej katastrofy gospodarczej, elity gospodarcze i polityczne sa totalnie skorumpowane, znikad tez nie mozna czerpac nadziei, ze bedzie lepiej. Slusznie wskazuje autor, ze premier Miller popelnil blad w poczatkach swych rzadow przedstawiajac sytuacje w kraju w najczarniejszych barwach. Szybko okazalo sie, ze jego rzad nie potrafi uporac sie z najwazniejszymi problemami i teraz przyszlo mu za to placic wysoka cene, takze dramatycznym spadkiem popularnosci. Niestety, wyglada na to, ze obecna opozycja popelnia ten sam blad.
Jak zawsze interesujace sa przemyslenia Jana Nowaka-Jezioranskiego na temat miedzynarodowego polozenia Polski i wynikajacych stad wnioskow dla ksztaltowania polityki zagranicznej. Chociaz Rzeczpospolita jest teraz bezpieczna i nie widac na horyzoncie nadciagajacej burzy, slusznie wskazuje Nowak-Jezioranski, ze "niebo nad Polska i Niemcami nie jest bez chmurki". Podkresla potencjalnie niebezpieczne poczynania niemieckiego Zwiazku Wypedzonych i zbyt daleko idace zadania mniejszosci niemieckiej w Polsce. Niepokoi go rowniez utrzymywanie sie "imperialistycznej mentalnosci rosyjskiej", ktora moze stac sie zrodlem klopotow w przyszlosci, gdy Rosja odzyska sily. Otwarcie tez stawia pytanie: "Czy NATO jest zagrozone?" i wzywa do poszukiwan przez polska dyplomacje sposobu zapobiezenia zmianom, ktore podwaza bezpieczenstwo i suwerennosc Polski w przyszlosci. Sposobem tym - jego zdaniem - ma byc przede wszystkim utrzymywanie dobrych stosunkow ze Stanami Zjednoczonymi. Warto w tym miejscu dodac, ze Nowak-Jezioranski, jak malo ktory sposrod polskich publicystow, dostrzega wielka role, jaka spelniala w przeszlosci Polonia amerykanska. Jej znaczenie w promowaniu interesow polskich na obszarze jedynego swiatowego supermocarstwa nie powinno malec. Byloby dobrze, gdyby brano to pod uwage w dyplomatycznych gabinetach Warszawy.
Jan Nowak-Jezioranski na swej drodze zycia spotkal wielu ciekawych ludzi. Szkice o niektorych z nich znajdziemy w omawianym tomie publicystyki. Wladyslaw Bartoszewski, Stanislaw Jankowski "Agaton", Marian Hemar, Jan Kott, Boleslaw Wierzbianski, Eugeniusz Kwiatkowski to ludzie symbolizujacy to, co w Polsce najlepsze, najszlachetniejsze. Wsrod prezentowanych sylwetek na szczegolna uwage zasluguje zona autora Jadwiga ("Greta"), ktora zyjac w jego cieniu byla oparciem w kazdej trudnej sytuacji, a tych przeciez nie brakowalo. Miala ona rowniez ogromny udzial w powstaniu slynnej ksiazki Kurier z Warszawy.
Z wielkim zainteresowaniem czytam zawsze artykuly Nowaka-Jezioranskiego na tematy historyczne. Zawodowy dziejopis moze im zarzucic braki w zakresie aparatu dokumentacyjnego, ale ich wartosc poznawcza jest ogromna, a formulowane wnioski i stawiane hipotezy cechuje zelazna logika. Probki swietnej publicystyki historycznej kuriera z Warszawy, glownie dotyczace okresu II wojny swiatowej i lat "monachijskich", naleza do najlepszych fragmentow Polski z bliska. Mimo swego wieku - 15 maja skonczyl 90 lat - Jan Nowak-Jezioranski zachowal doskonala kondycje pisarska.
-----------------------
Jan Nowak-Jezioranski, Polska z bliska, Wydawnictwo
Znak, Krakow 2003, s. 226, cena 14 dol. plus 8,25% NY tax
i 6,50 dol. porto w przypadku zamowienia z wysylka (do nabycia
w Ksiegarni Nowego Dziennika).
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
