ELZBIETA SAWICKA
Sewilla
to teatr
 W Sewilli, stolicy Andaluzji, otwarto w kwietniu wystawe przedstawiajaca
teatr, ceremonie dworskie i swieta ludowe w czasach hiszpanskiego
Zlotego Wieku. Latem te sama wystawe bedzie mozna obejrzec
w jeszcze jednym miejscu w Europie - na Zamku Krolewskim w
Warszawie.
Zgromadzono na niej 240 dziel sztuki i dokumentow z kilkudziesieciu
muzeow, bibliotek i archiwow, miedzy innymi z madryckiego
Prado, wiedenskiego Kunshistorisches Museum, z Pragi, Linzu,
zamku Sforzow w Mediolanie.
Z Polski wypozyczono jeden jedyny eksponat. Jest nim barwny
rysunek na pergaminie z 1565 roku, przedstawiajacy uroczysty
wjazd Marii Portugalskiej do Brukseli. Pochodzi z Album
de Bruselas ze zbiorow Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego.
Pod berlem Habsburgow
Rekopisy dramatow. Kostiumy i maski. Marionetki. Makieta
teatru Corral del Principe w Madrycie i plan amfiteatru w
Bolonii. Plotna Breughla i Davida Teniersa. Portrety Habsburgow.
Intronizacje, krolewskie sluby i pogrzeby. Obrazy przedstawiajace
korride w Madrycie i sceny karnawalowe na piazza Duomo w Mediolanie.
Miniatury z Brukseli, plan Antwerpii...
Wszystko to pokazano w zabytkowych salach Alcazares Reales,
czyli Palacow Krolewskich, ktorych poczatki siegaja panowania
arabskiego w Sewilli. To miejsce o wyjatkowym uroku; ogrody,
dziedzince, komnaty palacowe odznaczaja sie harmonia i uroda
architektoniczna. Niektorzy twierdza, ze to zabytek cenniejszy
niz slynna Alhambra w Grenadzie. W swoim czasie chetnie mieszkal
w alkazarze general Franco. Dzis jest to rezydencja krolewska
- kiedy krol Juan Carlos przyjezdza do Sewilli, zawsze sie
tu zatrzymuje.
Prezentacja w Alcazares Reales nie dotyczy wylacznie Hiszpanii,
obejmuje wszystkie kraje europejskie bedace w XVII wieku pod
panowaniem Habsburgow.
"Habsburgowie - pisze Stanislaw Grodziski, historyk
tej dynastii - staneli wowczas niczym potezny luk nad calym
kontynentem, z jednej strony opierajac sie o Madryt, z drugiej
o Wieden". Pod berlem Habsburgow hiszpanskich pozostawala
Hiszpania, Portugalia, Niderlandy, Mediolan, Krolestwo Neapolu
i Sycylii, nie wspominajac o ogromnych terytoriach zamorskich
w Nowym Swiecie. Byla to juz jednak epoka zmierzchu najpotezniejszego
od czasow rzymskich imperium europejskiego, czas upadku potegi
gospodarczej i politycznej. Na zyciu spolecznym Hiszpanii
zlowrogim cieniem kladla sie dzialalnosc Inkwizycji, symptomy
kryzysu widoczne byly na kazdym kroku. Z jednym wyjatkiem:
rozkwitla kultura.
Wlasnie wtedy, pomiedzy 1550 a 1650 rokiem osiagnela swoj
zenit, nastapil Zloty Wiek kultury hiszpanskiej, Siglo
de Oro.
Wspaniale rozwijalo sie przede wszystkim malarstwo. Tworza
mistrzowie tej miary co Velazquez, el Greco, Ribera, Francisco
de Zurbaran, Murillo i Alonso Cano. Najwybitniejszy pisarz
hiszpanski Miguel Cervantes zaczyna pisac Don Kichota,
pomysl powiesci o blednym rycerzu powstaje w sewilskim wiezieniu.
Jest to takze Zloty Wiek hiszpanskiego teatru. Sewilska wystawa
pokazuje zycie codzienne wedrownych trup aktorskich, autos
sacramentales, czyli widowiska o charakterze religijnym
(zwiazane glownie z liturgia Bozego Ciala), teatr dworski,
a takze poczatki publicznego teatru - corralu. Sa portrety
i karykatury aktorow, instrumenty muzyczne, nawet "machina
do robienia wiatru". I urocze obrazki Burnaciniego przedstawiajace
postaci z komedii dell’arte.
Zycie jest snem i Polska
Wsrod dramatopisarzy hiszpanskich tego czasu najglosniejsze
byly trzy nazwiska: Lope de Vega, Tirso de Molina i Pedro
Calderon de la Barca. Ten ostatni uwazany jest w swiecie za
dramaturga na miare Szekspira. "Nasze krolestwa tak sa
do snow podobne, ze prawdziwe bierzemy za nierzeczywiste,
a wysnione za rzeczywiste" - czytamy w slynnym dramacie
filozoficznym Calderona Zycie jest snem. To jeden z
najwspanialszych utworow barokowych, dramat bytu i nicosci,
iluzji i prawdy.
Wystawa podkresla takze role starszego od Calderona o ponad
czterdziesci lat Lope de Vegi. Autor Psa ogrodnika pozostawil po sobie dzielo monstrualnych rozmiarow: 1800 sztuk
teatralnych! (niektorzy badacze twierdza nawet, ze okolo dwoch
tysiecy), z czego do dzis zachowalo sie 470. Tirso de Molina
napisal znacznie mniej ("zaledwie" 400 utworow),
wslawil sie glownie tym, ze po raz pierwszy - w dramacie Zwodziciel
z Sewilli - wprowadzil do literatury legendarna postac
Don Juana. Na wystawie ogladamy portrety pisarzy, rekopisy
oraz wydania ksiazkowe dramatow, takze przeklady na jezyki
obce - np. piekne wloskie wydanie sztuki Zycie jest snem Calderona, pochodzace z Neapolu z roku 1670.
Byc moze w Warszawie wystawa zostanie rozszerzona. Az prosi
sie, aby pokazac fascynacje naszych tlumaczy i poetow Calderonem,
ktorego sztuki przywedrowaly do Polski juz w XVII wieku. Uswiadomic,
jakim wydarzeniem byl przeklad Ksiecia niezlomnego, dokonany przez Juliusza Slowackiego w 1844 roku, i jak duzym
uznaniem cieszyly sie przed trzydziestu laty "imitacje"
Calderona dokonywane przez Jaroslawa Marka Rymkiewicza (wspaniale Zycie jest snem). Warto by tez przypomniec te ciekawostke,
iz Calderon sadzil, ze Polska lezy... nad Morzem Srodziemnym
i nie przedstawia sie zachecajaco. Mozna sie wprawdzie pocieszac
przypuszczeniem, ze Polska Calderona jest mniej wiecej tak
samo realna jak Dania w Hamlecie Szekspira, jednak
z pewnym niepokojem czytamy slowa:
...nieszczesny kto tu przybywa
nieszczesny
kto szuka litosci w tym kraju.
Procesje pokutnikow, tance w katedrze
Wystawe w Sewilli zorganizowal SEACEX, hiszpanska instytucja
rzadowa, ktorej zadaniem jest upowszechnianie kultury iberyjskiej
za granica. Trudno bylo wybrac lepsze miejsce na podobne przedsiewziecie.
Stolica Andaluzji jest zrosnieta z teatrem. Nie znaczy to,
ze istnieja tu jakies nadzwyczajnie znane w swiecie teatry.
Chodzi o to, ze Sewilla sama w sobie jest "teatralna".
Nie tylko dlatego, ze tu rozgrywa sie akcja Don Juana, Fidelia, Carmen i Cyrulika sewilskiego.
Teatr wychodzi na ulice i place miasta, wkracza do kosciolow
i do slynnej katedry.
Czy jest gdziekolwiek w Europie miejsce, gdzie w bardziej
spektakularny sposob przebiegaja obchody Wielkiego Tygodnia?
Kto raz byl w Sewilli podczas Semana Santa, nigdy tego
nie zapomni. Przez siedem dni, poczawszy od Niedzieli Palmowej,
przemierzaja ulicami procesje bractw koscielnych. Nosza tonace
w kwiatach platformy z figurami ukrzyzowanego Chrystusa i
Madonny w bogatych szatach, haftowanych zlotem i ozdobionych
drogimi kamieniami. Pokutnicy maja na glowach spiczaste kaptury
z otworami na oczy, ubrani sa w dlugie do ziemi powloczyste
szaty przewiazane sznurami, czesto wedruja boso. Procesjom
towarzyszy muzyka bebnow i trab, choragwie, swiece, kadzidla...
Mieszkancy miasta - jak w teatrze - siedza wygodnie usadowieni
na krzeslach wzdluz ulic i godzinami przygladaja sie temu
wielkiemu religijnemu widowisku.
A Feria de Abril? Czy to nie rownie widowiskowe swieto?
Zaczyna sie dwa tygodnie po Wielkanocy i trwa tydzien. Przez
caly ten czas, noc w noc, trwa zabawa, tance i spiewy w rytmie
flamenco. Wszystkie kobiety - takze male dziewczynki przywozone
w wozkach! - nosza suknie w stylu cyganskim, z mnostwem namarszczonych
koronek i falbanek. Mezczyzni ubieraja sie w tradycyjne stroje
do konnej jazdy i szare kapelusze. To rodzaj kostiumu - nie
tylko do tanca, takze do konnej jazdy, do przejazdzek powozami,
do przygladania sie korridzie.
Wreszcie Boze Cialo. I najbardziej zdumiewajaca msza w sewilskiej
katedrze - msza, podczas ktorej tanczy sie flamenco.
"Mysle, ze to jedyny kosciol na swiecie, ktory chlubi
sie tym przywilejem - pisze wloski autor Cesare Marchi w ksiazce Wielkie katedry, wielcy grzesznicy. - Dziesiecioro
dzieci, robotniczych synow, uderzajac w kastaniety tanczy
w przebraniu paziow w Kaplicy Glownej w dniu Bozego Ciala
i Niepokalanego Poczecia. Zwa sie Los Seises, gdyz
dawniej bylo ich szescioro".
*
Inauguracja wystawy w Alcazares Reales takze nie obyla sie
bez ulicznego teatru. Calkowicie niezamierzonego przez organizatorow.
Kiedy naplywali na wernisaz kolejni prominentni goscie, przy
bramie wejsciowej zgromadzil sie tlum ludzi protestujacych
przeciwko wojnie w Iraku. Okrzyki, dudnienie bebnow i dzwiek
trabek byly tak glosne, ze otwierajacy wystawe nie slyszeli
wlasnych slow.
-------------------------------
"Teatro y Fiesta del
Siglo de Oro en tierras europeas de los Austrias". Sewilla,
Alcazares Reales. Od 10 kwietnia do 22 czerwca 2003 r.
W Warszawie na Zamku Krolewskim wystawa bedzie goscic od 30
lipca do 6 pazdziernika 2003 r.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
