Przed pielgrzymka Jana Pawla II na Ukraine
Trudna historia, trudna wspolczesnosc
Z ksiedzem dr. Jozefem Wolczanskim rozmawia Janusz
M. Paluch
 Janusz
M. Paluch: - Papiez Jan Pawel II stanie niebawem
na ziemi dawnej Rusi Kijowskiej, ktora przyjela chrzest
z Bizancjum. Do kogo tam przybywa?
Ks. dr Jozef Wolczanski: - Ojciec Swiety przybedzie
na Ukraine na zaproszenie prezydenta Leonida Kuczmy. Jego
wizyta ma zatem charakter panstwowy, ale nade wszystko pastoralny.
Jako glowa Kosciola rzymskokatolickiego jedzie odwiedzic
wiernych i duchowienstwo. Na Ukrainie sytuacja wyznaniowa
jest dosc skomplikowana. Od powstania panstwa ukrainskiego,
oprocz Kosciola rzymskokatolickiego i Cerkwi prawoslawnej
Patriarchatu Moskiewskiego, ktore mogly oficjalnie dzialac
w czasach istnienia Zwiazku Sowieckiego, mamy do czynienia
z Cerkwia greckokatolicka i Cerkwia prawoslawna kilku obediencji.
Kazdy z Kosciolow bedzie chcial podczas wizyty Papieza umocnic
swe istnienie i utrwalic zwiazki miedzy wiernymi. O ile
Cerkiew prawoslawna Patriarchatu Moskiewskiego odwraca sie
od tej wizyty, choc do konca nie jest pewne, jak zachowaja
sie jego ukrainscy hierarchowie, to glownym religijnym gospodarzem
papieskiej pielgrzymki jest odradzajaca sie Cerkiew greckokatolicka.
Jej szczegolnym umocnieniem na Ukrainie ma byc fakt wyniesienia
na oltarze, jako meczennikow, kaplanow i wiernych greckokatolickich,
ktorzy poniesli meczenska smierc za wiare z rak sowieckich
oprawcow lub zgineli w rosyjskich lagrach. Podejmowanie
Papieza przez kardynala Lubomyra Huzara ma wyraznie wskazac,
ze to Cerkiew greckokatolicka jest gospodarzem tego wydarzenia.
Dosc wyraznie mozna dostrzec starania grekokatolikow idace
w kierunku uznania ich Kosciola jako panstwowego. Ma to
oczywiscie swoje uzasadnienie historyczne, wszak Cerkiew
greckokatolicka zawsze byla uwazana za Kosciol ukrainski...
- Czy mozna doszukiwac sie w tym dazeniu rowniez
watkow nacjonalistycznych?
- Na pewno tak, choc nalezy pamietac, ze definiowanie Cerkwi
greckokatolickiej jako ukrainskiej nastapilo w czasie, kiedy
Ukraina pozbawiona byla panstwowosci. W tamtym tez okresie
Kosciol rzymskokatolicki, choc zawsze byl kosciolem uniwersalnym,
skojarzony zostal z Polakami. A po II soborze watykanskim,
kiedy wprowadzona zostala liturgia w jezyku narodowym, takie
postrzeganie Kosciola rzymskokatolickiego na Ukrainie jeszcze
sie poglebilo.
- W koncu Kosciol rzymskokatolicki sluzyl przede
wszystkim Polakom zyjacym w owczesnej sowieckiej republice
ukrainskiej, wiec chyba nie moglo byc inaczej...
- Tak. Ale prosze tez wziac pod uwage fakt, ze w Zwiazku
Sowieckim nie bylo zadnych oficjalnych struktur ani wyzszej
hierarchii koscielnej. Na terenie Polski, w Lubaczowie,
funkcjonowala w szczatkowej formie archidiecezja lwowska,
ktorej zadaniem bylo kontynuowanie tradycji koscielno-religijnej
Kosciola lwowskiego. I gdyby nie fakt, ze na terenach Ukrainy
sowieckiej zyli Polacy, ktorym trzeba bylo niesc posluge
religijna, prawdopodobnie nie byloby mozliwosci ani zezwolenia
ze strony wladz sowieckich na istnienie nawet tych niewielu
swiatyn katolickich.
- Czego zatem oczekuje Kosciol rzymskokatolicki
po papieskiej wizycie na Ukrainie?
- To bardzo wazna wizyta dla Kosciola rzymskokatolickiego
na Ukrainie. Wprawdzie kardynal Marian Jaworski nie bedzie
goscil Ojca Swietego we wciaz nie odzyskanym palacu biskupow
lwowskich, ale pielgrzymowanie Ojca Swietego po Ukrainie
przypieczetuje obecnosc naszego Kosciola i jakby do konca
uzasadni jego racje bytu w tym panstwie, wciaz podawana
w watpliwosc przez niektore srodowiska. Oczywiscie mam tu
na mysli glownie Cerkiew greckokatolicka. Przede wszystkim
jednak Ojciec Swiety podczas mszy swietej wyniesie na oltarze
sluge Bozego arcybiskupa lwowskiego Jozefa Bilczewskiego
(1860-1923) i sluge Bozego ksiedza Zygmunta Gorazdowskiego
(1845-1920) oraz ukoronuje cudowne obrazy Madonny ze lwowskiej
katedry rzymskokatolickiej oraz z Zolkwi, Moscisk i Stryja.
- Skoro Kosciol rzymskokatolicki uzna podczas
wizyty Papieza za swietych meczennikow greckokatolickich,
dlaczego zapomnial o swoich kaplanach i wiernych, ktorzy
gineli i cierpieli za wiare i polskosc nie tylko z rak sowieckich,
ale i Ukrainskiej Powstanczej Armii podczas II wojny swiatowej?
- Trudno mi cokolwiek powiedziec na ten temat, ale sadze,
ze gore wziely wzgledy dyplomatyczne
- Ta pielgrzymka jest wielkim wydarzeniem w dziejach
Kosciola i pontyfikatu Jana Pawla II. To kolejne zblizenie
chrzescijanskiego Wschodu i Zachodu. Gdy wszyscy chrzescijanie
winni sie radowac z tego faktu, to wokol wizyty papieza
na Ukrainie naroslo wiele kontrowersji. Dosadniej mowiac
- ortodoksyjna Cerkiew prawoslawna czynila wszystko, by
do tej wizyty nie doszlo. Dlaczego na Ukrainie nie ma sprzyjajacego
klimatu dla dialogu miedzy Kosciolami chrzescijanskimi?
- Jest to rzeczywiscie zadziwiajace. Uwazam, ze jest to
wynik slabosci Cerkwi prawoslawnej. Zwiazek Sowiecki z jednej
strony dosc skutecznie oslabil prawoslawie przez lata przesladowan
religii, co bylo zwiazane z burzeniem swiatyn, przesladowaniem
wiernych, eksterminacja duchownych. Z drugiej strony natomiast
absolutnie podporzadkowal sobie to, co z poteznej Cerkwi
prawoslawnej pozostalo. Ten stanowczy opor wyplywa przede
wszystkim z podleglej moskiewskim patriarchom Cerkwi prawoslawnej.
Natomiast Cerkiew prawoslawna na Ukrainie jest rozdrobniona
na trzy odlamy: Ukrainska Cerkiew Prawoslawna Patriarchatu
Moskiewskiego, Ukrainska Cerkiew Prawoslawna Patriarchatu
Kijowskiego i Ukrainska Cerkiew Prawoslawna Autokefaliczna.
Zatem na Ukrainie mamy do czynienia z czterema zwierzchnikami
Cerkwi prawoslawnej. Podejrzewam, ze minie jeszcze sporo
czasu, nim ta sytuacja ulegnie wyjasnieniu. Najwazniejsza
jednak przyczyna braku dialogu sa bez watpienia zasadnicze
roznice w pracy duszpasterskiej i wynikajace z tego obawy
Cerkwi prawoslawnej. Kosciol rzymskokatolicki, procz niesienia
biezacej poslugi religijnej wiernym, pracuje z mlodzieza
uczaca sie, pracujaca, doroslymi, niesie pomoc charytatywna
etc. Jego praca nie rozni sie zatem niczym od tego, z czym
mozna zetknac sie w Polsce czy innych krajach. Prawoslawie
nie ma takich tradycji, ale tez nie probuje nas nawet nasladowac.
Mowi sie o ekspansywnosci Kosciola rzymskokatolickiego,
checi jego dominacji, o sluzeniu obcym wplywom. Wiernych
wrecz wrogo nastawia sie wobec ksiezy. A juz na pewno nie
przysluza sie dialogowi biografie Ojca Swietego, jakie na
okazje jego wizyty na Ukrainie wydala Cerkiew greckokatolicka
w ktorych autorzy udowadniaja ukrainskie pochodzenie matki
Papieza i litewskie korzenie jego ojca.
- We Lwowie Ojciec Swiety bedzie mieszkal w palacu
kardynala Lubomyra Huzara przy greckokatolickiej katedrze
pod wezwaniem sw. Jura. Relacje miedzy Kosciolami greckokatolickim
i rzymskokatolickim obecnie do wzorowych nie naleza. Co
sie stalo?
- Jeszcze nie jest pewne, czy papiez zamieszka w palacu
kardynala Huzara. Jest prawie polowa czerwca, a w kardynalskim
palacu trwa generalny remont, nie ma okien, stropow, zadnej
infrastruktury niezbednej przy wizycie papieza. Pierwotnie
Ojciec Swiety mial zamieszkac w Seminarium Duchownym Archidiecezji
Lwowskiej Obrzadku Lacinskiego we Lwowie-Brzuchowicach.
Remont adaptacyjny, lacznie z montowaniem wind, prowadzony
byl od dawna. Dopiero wizyta dostojnikow watykanskich zadecydowala,
ze lepiej bedzie, jesli Jan Pawel II zamieszka w gmachu
przynaleznym do Cerkwi unickiej. Jak zostanie rozwiazany
ten problem, juz wkrotce sie przekonamy. Kardynal Lubomyr
Huzar jest zwiazany z zakonem studytow i orientuje Cerkiew
greckokatolicka na prawoslawie. Tymczasem prawoslawie nie
od dzis zada powrotu Cerkwi unickiej na lono prawoslawia.
Stad i dialog z Kosciolem rzymskokatolickim jest mizerny.
Dobre stosunki z kaplanami i wiernymi greckokatolickimi
istnialy rzeczywiscie w okresie istnienia Zwiazku Sowieckiego,
ktory Cerkiew unicka uznal za nielegalna. Wowczas Kosciol
rzymskokatolicki niosl posluge duszpasterska wiernym i pomoc
kaplanom unickim. W momencie uzyskania przez Ukraine panstwowosci
Cerkiew unicka odrodzila sie i odtworzyla swe struktury.
Wierni mogli zaczac uczestniczyc w unickich nabozenstwach.
W koncu kapelusz kardynalski z rak Jana Pawla II rownolegle
otrzymali lwowscy arcybiskupi - rzymskokatolicki Marian
Jaworski i greckokatolicki Lubomyr Huzar. Za to, co nasi
ksieza zrobili w tych trudnych czasach dla Kosciola greckokatolickiego,
nie padlo oficjalnie ani jedno slowo wdziecznosci. Tylko
raz, podczas zalobnych egzekwii nad trumna rzymskokatolickiego
biskupa pomocniczego Lwowa Rafala Kiernickiego, emerytowany
zwierzchnik archidiecezji lwowskiej obrzadku greckokatolickiego,
arcybiskup Wlodzimierz Sterniuk, podziekowal ojcu Rafalowi
za dlugoletnia troske o duchownych i wiernych represjonowanych
przez sowiecki rezim. Objawem wdziecznosci zapewne nie mozna
nazwac zajmowania kosciolow rzymskokatolickich na unickie
cerkwie. Tak stalo sie m.in. w Komarowie, Brodach, Beresteczku,
gdzie sila wypedzono lacinnikow ze swiatyn i zamknieto je.
- Wizyta Ojca Swietego - szczegolnie we Lwowie
- ma dla nas Polakow wielkie znaczenie. Zwierzchnik Kosciola,
ale i Polak, odwiedzi Kresy - gniazdo rodzinne wielu milionow
Polakow rozsianych po calym swiecie, ale i tych, ktorzy
zostali we Lwowie i trwaja tam do dzis. Z zapartym tchem
czekaja na slowa, jakie padna z ust Jana Pawla II przed
cudownym obrazem Matki Boskiej Laskawej z katedry lwowskiej.
Przed tym obrazem w 1656 roku krol Polski Jan Kazimierz
skladal sluby wiernosci Bogu, Maryi oraz Rzeczypospolitej,
a ponowil je Prymas Tysiaclecia ksiadz kardynal Stefan Wyszynski
przed wizerunkiem Krolowej Polski Matki Boskiej Czestochowskiej
w Slubach Jasnogorskich. Czy Ojciec Swiety przemowi do Polakow
w ich rodzimym jezyku?
- We lwowskiej katedrze rzymskokatolickiej planowana jest
bardzo kameralna wizyta Papieza, bez przemowien, przy nielicznych
osobach towarzyszacych. Musimy pamietac, ze Jan Pawel II
sklada wizyte na Ukrainie. Na pewno do Ukraincow, w czasie
mszy greckokatolickiej, bedzie mowil w ich jezyku. Do rodakow,
podczas mszy swietej rzymskokatolickiej, ktora odbedzie
sie na hipodromie, bez watpienia po polsku. Ale przeciez
wsrod wiernych Kosciola rzymskokatolickiego sa rowniez wyznawcy
innych narodowosci zamieszkujacych Ukraine. Zreszta liturgia
planowana jest tez w jezyku lacinskim, Papiezowi towarzyszy
bowiem swita kardynalow z wielu roznych panstw. Ojciec Swiety
na pewno bedzie zachecal do silnej wiary, wytrwalosci, jednosci
chrzescijan i zycia w pokoju w panstwie, w ktorym Wschod
styka sie z Zachodem. To sa oczywiscie moje przypuszczenia.
Podczas wizyt i przemowien wiele moze sie wydarzyc i ulec
zmianie. Zdajemy bowiem sobie sprawe, ze Papiez czesto zmienia
przygotowany tekst, gdyz doskonale wyczuwa nastroje i oczekiwania
wiernych.
- Dziekuje Ksiedzu Doktorowi za rozmowe.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
