Jak zginal gen. Wladyslaw Sikorski?
Prawdopodobnie
zabili go Sowieci
Rozmowa z prof. Janem Ciechanowskim,
historykiem z Uniwersytetu Londynskiego
 Jak pisal Jan Nowak-Jezioranski w Przegladzie Polskim z 9 marca br., Anglicy udostepnili prof. Janowi Ciechanowskiemu
cztery tajne dokumenty dotyczace katastrofy w Gibraltarze,
w ktorej zginal naczelny wodz i premier rzadu polskiego
Wladyslaw Sikorski. Ponizsza rozmowa dotyczy szczegolow
zawartych w uzyskanych materialach.
- Przywiozl Pan do Polski kilka dokumentow dotyczacych
smierci generala Wladyslawa Sikorskiego. Czy dzieki nim
zblizymy sie do rozwiazania zagadki smierci premiera rzadu
londynskiego?
- Ich lektura nie pozwoli na ustalenie przyczyn tragedii
w Gibraltarze, ale moim zdaniem dokumenty sa wazne, poniewaz
wnosza sporo nowych informacji do tajemnicy smierci gen.
Sikorskiego. Ponadto nie byly one do tej pory znane historykom.
- Na czym polega waznosc dokumentow, ktore otrzymal Pan
od rzadu brytyjskiego?
- Dzieki nim wiemy, jakie byly ustalenia komisji RAF-u
(brytyjskich sil powietrznych) badajacej sprawe katastrofy
gibraltarskiej w 1943 r. Otoz wtedy eksperci RAF-u stwierdzili,
ze gen. Sikorski zginal na skutek wypadku oraz ze nie mozna
ustalic przyczyn katastrofy. Wykluczono wowczas mozliwosc
sabotazu.
- To juz bylo wczesniej wiadome...
- Ale nie wiedzielismy, ze w 1943 r. fachowcy z RAF-u w
ogole nie prowadzili ekspertyz przyczyn wypadku, w ktorych
braliby pod uwage mozliwosc zamachu. W materialach, ktore
przywiozlem, po raz pierwszy strona brytyjska oficjalnie
przyznaje, ze byl to blad. Powtorna analiza zgromadzonych
w 1943 r. materialow, ale przeprowadzona w 1969 r. rowniez
przez ekspertow z RAF-u, doprowadzila Brytyjczykow do stwierdzenia,
ze nie mozna wykluczyc zamachu na zycie gen. Sikorskiego.
- Jezeli niedlugo po tragedii nie przeprowadzono analizy
przyczyn wypadku pod katem mozliwego zamachu, czy oznacza
to, ze nie ma juz szans, bysmy dowiedzieli sie o przyczynie
katastrofy od strony technicznej?
- Niestety, tak. Anglicy przyznaja to zreszta. Do dzis
niemal wszyscy historycy brytyjscy podtrzymuja teorie, ze
gen. Sikorski zginal w nieszczesliwym wypadku. Z pewnoscia
duzy wplyw na lansowanie takiego pogladu ma fakt, ze nieznane
byly im ustalenia ekspertow z 1969 r.
- Czy tym dokumentom mozna zaufac?
- Do kazdego dokumentu historyk musi podchodzic krytycznie.
Wiarygodnosc przywiezionych przeze mnie materialow polega
przede wszystkim na tym, ze zostaly sporzadzone przez ekspertow
RAF-u na polecenie premiera rzadu brytyjskiego Harolda Wilsona
w 1969 r. i oprocz niego dostep do nich mialo tylko kilka
najwazniejszych osob z rzadu brytyjskiego.
- Dlaczego Wilson kazal sporzadzic ekspertyze?
- W zwiazku z ukazaniem sie glosnej sztuki Rolfa Hochhutha Zolnierze, w ktorej niemiecki dramaturg pomowil Winstona
Churchilla o wydanie brytyjskim sluzbom specjalnym rozkazu
zamordowania gen. Sikorskiego.
- W Polsce rowniez nie brak osob, ktore o smierc Sikorskiego
obwiniaja Brytyjczykow.
- Nie rozumiem takiego sposobu myslenia.
- Uwaza sie tak dlatego, ze Anglicy obawiali sie nadmiernej
samodzielnosci gen. Sikorskiego. Te wersje podsyca osobliwa
opieszalosc sledztwa i utajnienie przez Churchilla jego
wynikow. Do tego dochodzi okolicznosc, ze w 1997 r. rzad
brytyjski na dalsze 50 lat przedluzyl utajnienie pewnych
materialow dotyczacych tej sprawy.
- Churchill nie mial zadnego interesu, by pozbywac sie
Sikorskiego. Wprost przeciwnie, brytyjskiemu premierowi
zalezalo, aby general zyl i nadal pelnil swoja funkcje.
Dowodza tego rowniez materialy przekazane mi przez rzad
brytyjski.
- To komu moglo zalezec najbardziej na smierci premiera
rzadu RP na emigracji?
- W dokumentach, ktore przywiozlem, jest mowa o polskich
przeciwnikach gen. Sikorskiego, ale teze, by Polacy mieli
cos wspolnego z jego smiercia, mozna od razu odrzucic. Mowi
sie w nich tez o Niemcach, jako ewentualnych sprawcach zamachu.
Ale dzis juz wiemy na podstawie sprawdzonych zrodel, ze
Niemcy nie dokonali sabotazu w Gibraltarze. Autorzy tego
dokumentu wskazuja jednak, ze najprawdopodobniej zamach
przeprowadzili Sowieci.
- Zgadza sie Pan z ta hipoteza?
- Oczywiscie, ze nie mam zadnych przekonujacych dowodow
na to, ze to zrobili Sowieci, ale w pelni zgadzam sie z
tym, ze najbardziej na smierci Sikorskiego zalezalo Stalinowi.
- Dlaczego jemu?
- Poniewaz po zerwaniu 25 kwietnia 1943 r. stosunkow z
Polska przywodca ZSRR zaczal domagac sie od Churchilla tzw.
rekonstrukcji rzadu gen. Sikorskiego. Stalinowi chodzilo
tak naprawde o doprowadzenie do dymisji generala i wyeliminowania
go z zycia politycznego. Churchill, o czym swiadcza rowniez
materialy, do ktorych wczesniej dotarlem, twardo bronil
Sikorskiego. Pisal do Stalina, ze dla generala nie widzi
zadnej alternatywy, ze jest on potrzebny aliantom itd. Gdy
Stalin zaczal czesciej i z wieksza stanowczoscia w rozmowach
z premierem brytyjskim zadac ustapienia Sikorskiego, to
spotkal sie z kategoryczna odmowa Churchilla. Brytyjski
premier stwierdzil, ze absolutnie nie zgadza sie na usuniecie
generala i upadek rzadu polskiego. Dodam, co wynika tez
z dokumentow przywiezionych przeze mnie do Polski, ze rozmowy
dotyczace dymisji rzadu Sikorskiego prowadzili nie tylko
korespondencyjnie ze soba Stalin z Churchillem, ale tez
w tej sprawie spotkali sie ze soba Iwan Majski (ambasador
sowiecki w Wielkiej Brytanii) z Anthonym Edenem (w latach
1940-1945 minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii)
oraz ambasador Wielkiej Brytanii w Moskwie z Wiaczeslawem
Molotowem (w latach 1939-1949 minister spraw zagranicznych
Zwiazku Sowieckiego).
- Tak na marginesie glownego tematu naszej rozmowy, zapytam,
czy rzad Polski na emigracji, pod ktorego rozkazami byla
kilkusettysieczna armia i reprezentujacy Polske Walczaca,
byl tylko marionetka w reku Churchilla?
- Nie ulega watpliwosci, ze rzad Polski byl w bardzo duzym
stopniu zalezny od premiera Churchilla. Przeciez nie mozemy
tego ukrywac i tego rowniez, ze wraz z uplywem wojny malalo
dla aliantow znaczenie Polski, a rosla rola Rosji Sowieckiej.
Doskonale z tego zdawal sobie sprawe gen. Sikorski.
- Wrocmy do sprawy smierci Sikorskiego. Dziesiec tygodni
po zerwaniu stosunkow polsko-sowieckich general ginie. Czy
zamachu mogli dokonac Sowieci?
- Nie wiem, czy to oni go przeprowadzili, ale w kazdym
razie, jak widac, Stalinowi serdecznie zalezalo, by pozbyc
sie Sikorskiego. Przypuszczam, ze skoro Sowieci nie mogli
go wyeliminowac politycznie, to prawdopodobnie siegneli
po inny srodek (zamach), od ktorego przeciez w przeszlosci
nie stronili. W innym dokumencie, ktory przywiozlem, znajduja
sie zeznania dezertera z KGB, ktory w 1966 r. zdradzil Brytyjczykom,
ze to NKWD zamordowalo gen. Sikorskiego, ale na potwierdzenie
swoich slow ow dezerter nie mogl przedstawic zadnych dowodow.
Nie wiem, czy ten czlowiek mowil prawde, czy nie. Ale mamy
caly wachlarz poszlak, ktore znowuz wskazuja na kierunek
wschodni. Przede wszystkim nie wolno zapominac, ze w tym
czasie (1943 r.) szefem kontrwywiadu brytyjskiego na Polwysep
Iberyjski byl Kim Philby, ktory nalezal do najlepszych agentow
sowieckich. Na marginesie powiem, bo niewiele osob o tym
wie, ze Philby zglosil wczesniej, tyle ze Anglikom, gotowosc
zamordowania admirala Wilhelma Canarisa, szefa Abwehry (niemieckiego
wywiadu wojskowego), ale do zamachu nie doszlo, poniewaz
Brytyjczycy nie zgodzili sie.
- Czy wierzy Pan, ze kiedys dowiemy sie calej prawdy o
smierci gen. Sikorskiego?
- Jezeli jej przyczyna nie byl wypadek, to, moim zdaniem,
jedyna szansa na poznanie szczegolow tej tragedii bedzie
otwarcie archiwow rosyjskich.
*
Jan Ciechanowski urodzil sie w 1930 r. Od 1943 r. sluzyl
w Armii Krajowej, ranny w powstaniu warszawskim, trafil
do niewoli niemieckiej, dwukrotnie odznaczony Krzyzem Walecznych.
Od 1946 r. przebywa w Anglii. Napisal m.in. Powstanie
Warszawskie, O genezie i upadku II Rzeczypospolitej,
wspolautor The History of Poland Since 1863.
Otrzymal nagrode Zeszytow Historycznych.
Rozmawial Wlodzimierz Knap
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
