MALGORZATA MARKOFF
Zamiast kwiatka z okazji Miedzynarodowego Dnia Kobiet...
Prababcie do urn!
 Dzieki ci, Panie,
ze nie stworzyles mnie kobieta...
Talmud
Kiedy w 1776 roku weszla w zycie amerykanska Deklaracja
Niepodleglosci ze slynnym All men are created equal,
szybko okazalo sie, ze szczytne hasla nie poszly w parze
z rzeczywistoscia. Prawo do glosowania uzyskali wylacznie
mezczyzni. Tak wiec Amerykanki juz na poczatku XIX wieku
zaangazowaly sie w ruch na rzecz uzyskania rownych praw.
Ruch ten trwal ponad 70 lat. Rozpoczal go formalnie zjazd
kobiet w Seneca Falls w 1848 r., a zakonczyla - w 1918 r.
- 19 Poprawka do Konstytucji, dajaca kobietom pelnie praw
wyborczych. To, co zapoczatkowaly kobiety w USA, kontynuowaly
kobiety w Europie, Australii i Ameryce Poludniowej.
Jestem przekonany, ze biologicznie i psychicznie kobieta
stworzona jest
do opieki nad dzieckiem, mezem i domem.
Dr Benjamin Spock
Wiek XIX umozliwil kobietom - choc stopniowo i z oporami
- szerszy dostep do edukacji i dzialalnosci spoleczno-politycznej.
Kobiety przestaly zgadzac sie na calkowite podporzadkowanie
mezczyznom. Model "matki i zony" dla wielu z nich okazal
sie niewystarczalny. Na zjezdzie w Seneca Falls, zorganizowanym
pod przewodnictwem Elizabeth Stanton i Lukrecji Mott, ogloszono
tzw. Deklaracje Uczuc, w ktorej domagano sie rownych praw
do edukacji i majatku oraz udzialu w wyborach. Deklaracja
Uczuc nawiazywala w swej formie do Deklaracji Niepodleglosci
- z istotna jednak zmiana: All men and women are created
equal - ogloszono. Zadania kobiet, jak mozna bylo przewidziec,
spotkaly sie ze stanowczym sprzeciwem mezczyzn.
Psychologowie, ktorzy studiowali inteligencje kobiet twierdza
dzis zgodnie,
ze kobiety stoja na nizszym szczeblu drabiny ewolucyjnej.
Gustave Le Bon
Mezczyzni wierzyli powszechnie, iz kobiety sa od nich mniej
inteligentne i calkowicie niezdolne do podejmowania decyzji
politycznych. Panowalo przekonanie, ze maz lepiej reprezentuje
interes kobiety niz ona sama. Obawiano sie rozpadu rodziny.
Tymczasem Amerykanki, utozsamiajac sie z murzynskimi niewolnikami,
podobnie jak one pozbawionymi wszelkich praw, ofiarnie angazowaly
sie w ruch na rzecz zniesienia niewolnictwa. Kiedy stalo
sie to w 1869 r. i Murzyni (wylacznie mezczyzni) uzyskali
prawa wyborcze - nawet jesli tylko formalnie - kobiety przyjely
to jako upokorzenie. Niektore z dzialaczek, jak Mary A.
Stewart, przeszly do otwarcie rasistowskich pogladow: "Murzyni
to rasa nizsza - musicie to przyznac - a jednak rasa ta
ma prawa wyborcze". W 1869 r. powstaly dwie organizacje
sufrazystek. Bardziej radykalny Narodowy Zwiazek Sufrazystek,
kierowany przez Elizabeth Stanton i Susan B. Anthony, dazyl
przede wszystkim do wywalczenia praw wyborczych dla kobiet.
W 1872 r. Susan B. Anthony wraz z kilkoma aktywistkami wziela
udzial w wyborach prezydenckich. Aresztowano ja i ukarano
grzywna za "nielegalne oddanie glosu". Podczas wytoczonego
jej procesu wyglosila plomienne przemowienie, ktore konczylo
sie slowami: "Walka z tyrania jest posluszenstwem wobec
Boga".
Na poczatku XX wieku na czele ruchu stanelo nowe, mlodsze
pokolenie kobiet. Cieszyly sie one poparciem kobiet z klas
srednich. Przywodczynie, takie jak Alice Paul czy Lucy Burns,
organizowaly marsze, pikiety i inne aktywne formy protestu.
Wiele z nich trafilo do wiezien, gdzie czesto prowadzily
strajki glodowe. Podobne ruchy pojawily sie w tym samym
czasie w innych czesciach swiata. Rewolucja francuska otworzyla
nowy rozdzial w historii kobiet, ktore bezprecedensowo zaistnialy
na scenie politycznej.
Jak wygladala sytuacja spoleczno-prawna kobiet w XIX wieku
- wieku rewolucji przemyslowej i stopniowej ekspansji systemow
demokratycznych? W wielu miejscach na swiecie byla ona bardzo
podobna. W Ameryce np. tylko maz dysponowal majatkiem zony,
nawet tym wniesionym w posagu; kierowal wychowaniem dzieci,
a w przypadku rozwodu zostawal sie ich legalnym opiekunem.
Po smierci meza kobieta mogla zatrzymac tylko czesc majatku,
a dzieciom przyznawano opiekuna z urzedu. W wielu stanach
kobiety nie mogly legalnie posiadac majatku, wiec po smierci
meza tracily go calkowicie. Wdowy spotykaly sie ze spolecznym
ostracyzmem. Choc placily podatki, kobiety nie mialy praw
wyborczych. Mezczyzni mieli praktycznie nieograniczona nad
nimi wladze. Mialy byc matkami, zonami, rodzic dzieci, zajmowac
sie domem i dbac o meza. Poczatkowo zamkniete byly dla nich
wyzsze uczelnie. A jesli juz zdobyly wyksztalcenie, to albo
nie dostawaly pracy, albo wynagradzano je znacznie nizej
niz mezczyzn. Zarowno w Europie, jak i w Ameryce kobiety
i mezczyzni nie byli rowni wobec prawa.
Rownosc dla kobiet? To szalenstwo. Kobiety sa nasza wlasnoscia.
Rodza nam dzieci i naleza do nas tak jak drzewo owocowe
nalezy do ogrodnika.
Napoleon Bonaparte
Kodeks Napoleona glosil np. ze "osobami, ktorym nie przysluguja
prawa sadowe, sa maloletni, zamezne kobiety, kryminalisci
i debile". Zgodnie z tym kodeksem: "Maz zobowiazany jest
do opieki nad zona; zona - do posluszenstwa wobec meza".
Dopiero po roku 1886 Angielki porzucone przez mezow mogly
starac sie o alimenty. We Francji - po roku 1924. W wielu
krajach europejskich do czasu wybuchu II wojny swiatowej
(a we Francji do 1965 roku) kobieta, ktora chciala podjac
prace zarobkowa, musiala uzyskac zgode meza. Bez jego zgody
nie mogla wstapic na uniwersytet, otworzyc konta w banku,
uzyskac paszportu lub prawa jazdy. Dopiero pod koniec XIX
wieku wiekszosc panstw Europy wprowadzila prawa, ktore pozwalaly
kobietom dysponowac majatkiem wniesionym w posagu, a takze
wlasnymi zarobkami. W krajach katolickich nie istnialy rozwody,
jedynie prawna separacja. We Francji nie bylo rozwodow w
latach 1816-1884; nie pozwalano na rozwody w Hiszpanii,
Portugalii, we Wloszech i Ameryce Poludniowej. W krajach
skandynawskich, Niemczech i Szwajcarii niezamezne kobiety
praktycznie do konca zycia pozostawaly pod nadzorem wyznaczonego
opiekuna. Rozwodka, nawet jesli powodem rozwodu byla przemoc
ze strony meza, spychana byla na margines spoleczny, nie
bylo dla niej miejsca nawet we wlasnym srodowisku. Sluby
cywilne wprowadzono we Wloszech w 1970 roku, w Portugalii
- w 1975 r., w Hiszpanii - w 1981 r., a w Grecji - w 1982
r.
Dajcie kobietom prawo glosu, a w 5 lat wprowadza zabojcze
podatki dla kawalerow.
George B. Shaw
Wiekszosc krajow katolickich niechetna byla prawom politycznych
kobiet. Wyjatek stanowila Ameryka Poludniowa. Tam Kosciol
wychodzil z zalozenia, iz kobiety - bardziej religijne od
mezczyzn - glosowac beda na partie chadeckie. Liczyl na
ich glosy wynikajace z glebokiej poboznosci.
Podobna byla sytuacja kobiet polskich w trzech zaborach.
W ksiazce Kobieta i swiat polityki Anna Zarnowska
i Andrzej Szwarc pisza: "Az do schylku XIX wieku tradycja
zbyt mocno warunkowala miejsce kobiety w rodzinie i spoleczenstwie,
by pojedyncze jednostki przelamujace uprzedzenia mogly skutecznie
oddzialywac na swiat polityki. (...) Dopiero poczatek XX
stulecia przyniosl narodziny samodzielnego polskiego ruchu
kobiecego, swiadomego swych odrebnych celow i dazacego do
zrownania kobiet w prawach politycznych z mezczyznami".
Polskie feministki, takie jak Eliza Orzeszkowa czy Narcyza
Zmichowska byly chlubnymi wyjatkami. Anna Zarnowska dodaje:
"Dyskryminacja kobiet pod wzgledem prawnym miala miejsce
we wszystkich trzech zaborach i odnosila sie nie tylko do
dziedziny praw politycznych, ale takze - a nawet przede
wszystkim - do praw cywilnych. Juz samo ograniczenie praw
cywilnych kobiet zawarte tak w Kodeksie Cywilnym Napoleona
(obowiazujacym od 1809 r. w Ksiestwie Warszawskim i Krolestwie
Polskim), jak i w analogicznych kodeksach: habsburskim (1812
r.) i niemieckim (1896 r.) oznaczalo pelne podporzadkowanie
zony mezowi".
Tygodnik Ilustrowany z 1860 roku pisal: "Od kolebki
- od oltarza az do grobu mezczyzna powinien przewodniczyc
kobiecie, jego swiatlo powinno kierowac, jego ramie prowadzic
ja przez zycie pelne zasadzek i przepasci".
Kobiety nalezy kochac, ale nie trzeba ich rozumiec.
Oscar Wilde
Sufrazystki uwazaly, ze w nowoczesnym swiecie wszelkie
bariery prawne dyskryminujace kobiety powinny byc zniesione.
W USA przewodnia rola pod tym wzgledem przypadla Wyoming.
W 1869 roku Wyoming jako pierwsze nadalo kobietom prawa
wyborcze. Slabo zaludnione tereny zachodnie potrzebowaly
osadnikow, w tym kobiet. Prawa wyborcze mialy zachecic je
do pozostania. Ester Miller, kapeluszniczka z Nowego Jorku,
przekonala wladze terytorialne, ze kobiety - uzyskawszy
prawa na rowni z mezczyznami - pomoga zaprowadzic lad i
porzadek. Po wyborach do Zgromadzenia Terytorialnego w 1870
r. kobiety zdobyly prawo do posiadania majatku i takich
samych jak mezczyzni zarobkow w zawodzie nauczycielskim.
W 1889 r. Wyoming przyjete zostalo do Unii, ale jego konstytucja
gwarantujaca kobietom prawa wyborcze zakwestionowana zostala
przez Kongres. Wtedy wladze wyslaly do Waszyngtonu telegram:
"Pozostaniemy poza Unia nawet i 100 lat, jesli nie przyjmiecie
nas z kobietami". W marcu 1890 r. Senat uznal lokalna konstytucje
i tylko kobiety z Wyoming mogly uczestniczyc w wyborach
prezydenckich. Po kilku latach dolaczyly do nich kobiety
z Kolorado (1893 r.) i Utah (1896 r.), ale powszechne prawa
wyborcze Amerykanki uzyskaly dopiero w 1918 roku.
Mezczyzna powinien byc silny i aktywny, kobieta -
ulegla i bierna.
Jean Jacques Rousseau
Zaskoczeniem moze byc fakt, iz pierwszym krajem, ktory
przyznal wszystkim kobietom powszechne prawo wyborcze byla
w 1893 roku Nowa Zelandia. W jej slady poszla w 1902 r.
Australia, podczas gdy Europa nadal pozostawala daleko w
tyle.
Kobiety XIX-wiecznej Nowej Zelandii postawily na edukacje,
a na opinie publiczna tego niewielkiego kraju - wowczas
jeszcze kolonii brytyjskiej - postanowily wplywac piorem.
W pismie The White Ribbon publikowaly artykuly o
sprawach kobiet, powoli wplywajac na zmiane postaw spolecznych
i wprowadzajac nowe idee. Nowa Zelandia miala byc rajem
dla nowoczesnego spoleczenstwa, ktore nie chcialo powtarzac
bledow "starego kraju". Redaktorki The White Ribbon,
wiekszosc ktorych dzialala w Women's Christian Temperance
Union, domagaly sie nie tylko praw wyborczych, ale i ekonomicznej
niezaleznosci zameznych kobiet, prawa do rozwodu, prawa
do wyksztalcenia, pracy i opieki zdrowotnej oraz... reformy
kobiecego stroju. W 1869 roku Mary Ann Muller pisala: "Kobiety
sa obecnie wyksztalconymi, myslacymi istotami - tak bardzo
roznia sie od kobiet z przeszlosci". A redaktorka naczelna
Kate Sheppard wskazywala na intelektualne mielizny tych,
ktorzy twierdzili, iz prawo wyborcze pozbawi kobiety ich
kobiecosci i doprowadzi do napiec w rodzinie, kiedy zajete
polityka zaczna zaniedbywac swe domowe obowiazki. WCTU wydal
w 1888 r. broszurke pt. 10 powodow, dla ktorych kobiety
Nowej Zelandii powinny glosowac. Rozeslano ja do wszystkich
czlonkow Izby Reprezentantow. Zwyciestwo przyszlo piec lat
pozniej. W 1919 r. kobiety Nowej Zelandii zasiadly w parlamencie.
Fundamentalna wada kobiety jest calkowity brak poczucia
sprawiedliwosci.
Artur Schopenhauer
W Europie pierwszym krajem, w ktorym powszechnie zaglosowaly
kobiety, byla Finlandia. Finlandia od poczatku XIX wieku
znajdowala sie pod panowaniem rosyjskim. Ruch kobiecy byl
tam szczegolnie aktywny, zwlaszcza wsrod kobiet wiejskich.
Przewodniczaca Stowarzyszenia Kobiet Finskich, baronowa
Alexandra Gripenberg wziela udzial w Swiatowym Kongresie
Kobiet (Chicago, 1893 r.), gdzie poznala Susan B. Anthony
i inne sufrazystki amerykanskie. Finski ruch kobiecy zyskiwal
coraz wieksze poparcie i skupial kobiety ze wszystkich klas
spolecznych. W 1904 r. na zjezdzie w Helsingtors Finki zazadaly
pelni praw wyborczych. Podczas rewolucji 1905 r. Finlandie
ogarnal strajk powszechny, a delegacja kobiet i mezczyzn
udala sie do gubernatora generalnego z zadaniem przywrocenia
autonomii. Wladze carskie ugiely sie pod presja, Finowie
uzyskali swobody polityczne, a kobiety - prawa wyborcze.
Juz w 1907 r. 19 z nich zasiadlo w finskim parlamencie.
W Islandii juz od 1882 r. kobiety mogly brac udzial w wyborach
do rad miejskich. W 1915 r. prawa wyborcze uzyskaly kobiety,
ktore ukonczyly 40 lat, a w r. 1920 - wszystkie.
Nic mnie nie przekona, bym glosowal za powszechnym prawem
wyborczym kobiet.
Winston Churchill
W Anglii Parlament przez dlugi czas przeciwstawial sie
nadaniu kobietom praw wyborczych. Uzyskiwaly je stopniowo,
poczatkowo na nizszych szczeblach. Od 1869 r. mogly brac
udzial w wyborach do rad miejskich, szkolnych i rad w poszczegolnych
hrabstwach. Powszechne prawa wyborcze otrzymaly dopiero
w 1928 r. Pod koniec wieku XIX w Prusach, Westfalii i Saksonii
kobiety niezamezne i wdowy dysponujace okreslonym majatkiem
mogly brac udzial w wyborach do wladz lokalnych jedynie
za posrednictwem mezczyzny. Posrednie prawo glosu nie oznaczalo
oczywiscie, iz same mogly byc wybierane do urzedow i zgromadzen.
W Polsce kobiety uzyskaly prawa wyborcze po uzyskaniu niepodleglosci
w 1918 r. II Rzeczpospolita uprawnila je do zajmowania stanowisk
publicznych na rowni z mezczyznami. Konstytucja marcowa
z 1921 r. nie dopuszczala mozliwosci wprowadzania zadnych
ograniczen z powodu plci. Jak sie mozna domyslac, przeciw
prawom kobiet najglosniej protestowala endecja z Romanem
Dmowskim na czele. "Po co kobiecie glos wyborczy? - pisal
Dmowski. - Albo jest w zgodzie z mezem i glosuje tak jak
on - a wiec gdyby nie miala glosu, nie zmieniloby sie nic
- albo glosuje przeciw mezowi, co wprowadza rozdzwiek w
rodzinie". Dmowski byl rowniez przeciwnikiem studiow uniwersyteckich
dla kobiet ("gdyz ich umyslowosc inna jest od umyslowosci
mezczyzny") i ich pracy zarobkowej.
Istnieje wiele kobiet, ktorych mozgi bardziej przypominaja
rozmiarem mozg goryla niz mozg mezczyzny.
Gustave Le Bon
Pierwszym krajem europejskim, ktory wprowadzil powszechne
prawa wyborcze dla kobiet byla Francja w 1792 r. (choc pozniej
prawa te im odebrano na kilkadziesiat lat). Francja nie
byla jednak jednym z pierwszych krajow w Europie, w ktorym
kobiety wywalczyly prawa wyborcze - stalo sie to dopiero
w 1944 r. W latach pozniejszych dolaczyly do niej: Grecja
- 1952 r., Portugalia - 1976 r. i Liechtenstein - 1984 r.
W kilku kantonach Szwajcarii kobiety mogly glosowac juz
w 1971 r., ale jeden z nich opieral sie az do roku 1990.
Po roku 1990 prawie wszystkie kraje na swiecie daly kobietom
prawa wyborcze. Sa jednak panstwa - np. Arabia Saudyjska,
Birma, Afganistan - gdzie wybory demokratyczne nie istnieja
w ogole. Jedynym krajem, w ktorym glosuja tylko mezczyzni,
jest Kuwejt. Co prawda w 1999 r. emir Kuwejtu niespodziewanie
oglosil, ze nadaje kobietom prawo glosu, ale jak dotad Zgromadzenie
Narodowe dwukrotnie odrzucilo ten projekt.
komentarze,
opinie, sugestie - kliknij
tu aby wyslac e-mail |
