Przeglad Polski (19 maja 2000)

• Jan Pawel II skonczyl 80 lat - Pasterz czasow przelomu - Ks. JANUSZ BALICKI
• Opactwo cysterskie w Lubiazu - WITOLD SKRZYPCZAK
• "Fragments"- zapomniany epizod "Kultury" w Ameryce - MIROSLAW ADAM SUPRUNIUK

Ks. JANUSZ BALICKI

Jan Pawel II skonczyl 80 lat

Pasterz czasow przelomu

Kielkujace zycie dziecka pod sercem matki nie jest wylaczna wlasnoscia pary ludzkiej. Zlozyl sie na to dziecko caly wszechswiat. Jest ono rezultatem miliardow przeobrazen pierwotnego tworzywa rzeczywistosci, ukierunkowania lawiny czasteczek materialnych, najwyzszym osiagnieciem pochodu historii swiata i zycia. Nie zaistnialoby, gdyby nie potezne moce tworcze, zawarte w oceanie istnienia. Jest przede wszystkim rezultatem dzialania Milosci, rozlanej pod namiotem z gwiazd, cisza w barwach zachodu, celebrowana na oltarzu rzeczywistosci fizycznej, a atomy dla jego mozgu byly "wypalane" w reaktorach wielkich cial niebieskich w miliardach atmosfer, w najwyzszych temperaturach dochodzacych do miliardow stopni Celsjusza. Kazda z istot poczetych jest niepowtarzalna i przez wiazaca sie informacje genetyczna ma do odegrania niepowtarzalna role w zyciu osobistym i spolecznym.

Ksiadz Tadeusz Dziegiel-Wolynowicz, Rodzina i przyszlosc, 1981r.

Powyzszy tekst nie dotyczy wprawdzie wprost urodzin Papieza, ale sie z nimi wiaze, bo zwraca uwage na wartosc i niepowtarzalnosc kazdego ludzkiego istnienia oraz nieprzypadkowe pojawienie sie na swiecie kazdej jednostki ludzkiej. Dla ludzi wierzacych prawda ta staje sie bardziej oczywista, gdy odniesie sie ja do Ojca Swietego, Namiestnika Chrystusowego na ziemi. Wydaje sie takze, ze w sposob szczegolny potwierdza ja zycie Karola Wojtyly.

Karol Wojtyla urodzil sie 18 maja 1920 roku w Wadowicach, niecale dwa lata po zakonczeniu I wojny swiatowej i odzyskaniu przez Polske niepodleglosci. Dopiero siedem lat pozniej pierwszy raz samolot przebyl Atlantyk. Caly swiat byl pod wrazeniem tego faktu. Kiedy ktos zapytal wowczas Karola: "Kim chcialbys zostac? ", odpowiedzial bez wahania: "Lotnikiem". "Czemu lotnikiem, a nie na przyklad ksiedzem? " - zdziwil sie pytajacy. "Bo Polak moze tez przeleciec samolotem Atlantyk, ale nie moze zostac papiezem - odpowiedzial rezolutnie chlopiec*). Niezaleznie od tego, czy ta anegdota jest prawdziwa, podkresla ona niezwyklosc wydarzenia, jakim byl wybor kardynala Karola Wojtyly, pierwszego od czterystu lat papieza nie-Wlocha, na Namiestnika Chrystusa.
Jednak niekoniecznie takie, jak przedstawia powyzsza anegdota, musialy byc plany zyciowe malego Karola. W biograficznym filmie Krzysztofa Zanussiego Czlowiek z dalekiego kraju zamieszczona jest scena prorokujaca przyszla droge zyciowa chlopca. W czasie uczestnictwa w drodze krzyzowej w Kalwarii Zebrzydowskiej, gdzie postacie z Meki Panskiej odgrywaja po dzis miejscowi ludzie, zgubil sie swemu ojcu. Po zakonczeniu misterium zmartwiony pan Wojtyla odnalazl wreszcie syna w restauracji, w otoczeniu aktorow, wpatrzonego jak w obraz w czlowieka przebranego za Jezusa.
Ks. Edmund Zacher, katecheta Karola Wojtyly z gimnazjum w Wadowicach zanotowal w pamieci inny wiele mowiacy fakt z jego zycia. Pewnego dnia ksiadz wital w imieniu mlodziezy wizytujacego gimnazjum ksiecia metropolite Adama Stefana Sapiehe. "Gdy ceremonia sie skonczyla - wspomina ks. Zacher - metropolita chwycil mnie za reke i spytal:
- A on co, ksiedzem bedzie?
- Niestety, nie! - odparlem.
- Szkoda, szkoda! A dlaczego?
- Bo sie zakochal w polonistyce - wyjasnilem - i juz nawet pisze wiersze. I aktorem chce byc.
- Szkoda, wielka szkoda! - raz jeszcze powtorzyl Sapieha".
Jan Wolczko, jeden ze szkolnych kolegow pozniejszego Papieza, podkresla nieprzecietne zdolnosci Karola i sumiennosc w przygotowywaniu sie do kazdych zajec. Podaje tez wazny moze obecnie szczegol. W ich klasie bylo kilku kolegow Zydow, ktorym inni chlopcy czasami dokuczali. Karol, ktory prezesowal Sodalicji Marianskiej, zawsze stawal w ich obronie, oni zas bardzo go bardzo lubili.
Los nie oszczedzal Karola; 13 kwietnia 1929 roku zmarla mu matka, a w 1932 r. starszy brat (w wieku 26 lat), ktory pracujac jako lekarz w szpitalu zarazil sie szkarlatyna. Odtad Karol mieszkal tylko z ojcem. W 1938 r. po zdaniu matury przeniesli sie obaj do Krakowa. W 1938 r. podjal studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellonskim, ktore przerwal wybuch wojny. Prawie cala okupacje pracowal w kamieniolomach, a nastepnie w zakladach chemicznych Solvay. Rownoczesnie w latach 1942-1945 studiowal w konspiracyjnym seminarium duchownym w Krakowie i kontynuowal studia filozoficzne na tajnym Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellonskiego, ktore ukonczyl po wojnie w normalnym trybie. Juz jako papiez, pytany przez Antonio M. Alessiego, jak sie zrodzilo jego powolanie, odpowiedzial: "Tragedie wojny, miliony ofiar, niebezpieczenstwo, w jakim zylem, przyniosly refleksje nad droga zycia, ktora powinienem pojsc". Po otrzymaniu 1 listopada 1946 r. swiecen kaplanskich studiowal w Rzymie na Angelicum do lipca 1948 r. Po powrocie do Polski zostal wikariuszem w Niegowici kolo Gdowa (powiat bochenski). Biografowie podaja, ze kiedy w 1947 r. wybral sie do slawnego wowczas stygmatyka ojca Pio, ten przepowiedzial mu, ze zostanie papiezem i ze na jego pontyfikacie "widzi krew". Podobno mlody ksiadz zbladl i wyszedl z kosciola bez slowa. Fakt ten zdaje sie posrednio potwierdzac inne swiadectwo. Karol Wojtyla juz jako mlody biskup napisal list do ojca Pio, proszac go o modlitwe w intencji pewnej chorej na raka matki czworga dzieci. Kiedy Angelo Battista, pracownik sekretariatu stanu w Watykanie przeczytal list ojcu Pio, ow powiedzial, ze temu czlowiekowi nie mozna odmowic i zaczal sie zaraz goraco modlic.
Ojciec Pio zwykle otrzymywal tysiace listow i zadnego nie wyroznial ani nie komentowal. Sekretarz zaczal sie wiec interesowac biskupem Wojtyla, ale nikt go jeszcze wtedy nie znal. Po miesiacu nadszedl ponownie list od bpa Wojtyly, ze wspomniana kobieta przed operacja nagle odzyskala zdrowie. Wtedy ojciec Pio powiedzial do Battisty, aby zachowal te listy, bo ktoregos dnia nabiora one niezwyklej donioslosci.
W lipcu 1958 r. Karol Wojtyla, bedacy wowczas profesorem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, zostal mianowany biskupem pomocniczym w Krakowie. 30 grudnia 1963 r. otrzymal nominacje na metropolite krakowskiego, a w lipcu 1967 r. papiez Pawel VI mianowal go kardynalem. Nie wszyscy duchowni w Polsce cieszyli sie z tej nominacji. Byly obawy, ze ze wzgledu na mlody wiek (47 lat) i brak doswiadczenia komunisci moga go wykorzystywac przeciwko kardynalowi Wyszynskiemu i w ten sposob rozbijac Kosciol. Stalo sie jednak inaczej: byl bardzo bliskim i calkowicie oddanym wspolpracownikiem prymasa Wyszynskiego, a zarazem indywidualnoscia, ktorej komunisci zaczeli sie mocno obawiac. Nikt jednak z rzadzacych w Polsce nie przewidzial zblizajacego sie wydarzenia. Mozna tak sadzic obserwujac ogromne zaskoczenie wladz komunistycznych jego wyborem na papieza 16 pazdziernika 1978 r.

W czasie konklawe, tuz przed glosowaniem, kardynal Wyszynski zwrocil sie do Karola Wojtyly ze slowami: "Jezeli wybiora, prosze nie odmawiac". A po wyborze powiedzial mu, ze ma wprowadzic Kosciol w trzecie tysiaclecie. Ten proroczy "nakaz" kardynala Wyszynskiego juz sie stal rzeczywistoscia. Jan Pawel II wprowadzil Kosciol w nowe tysiaclecie. Nastapilo to mimo zamachu dokonanego na niego 13 maja 1981 r. i mocno nadszarpnietego zdrowia, takze pomimo naciskow pewnych srodowisk, ktore jeszcze rok czy dwa lata temu podejmowaly probe dyskusji na temat koniecznosci ustapienia papieza z urzedu. Obecne urodziny zbiegaja sie z 22. rokiem jego pasterzowania. Podczas tego pontyfikatu i w duzej mierze pod jego wplywem nastapil upadek najwiekszego systemu totalitarnego wszech czasow, systemu komunistycznego. Trudno przewidziec, jak potoczylyby sie losy ludzkosci, gdyby w 1978 r. konklawe zakonczylo sie inaczej...
Jan Pawel II jest papiezem, ktory niezwykle osobiscie zaangazowal sie w ewangelizacje swiata. On to odbyl najwiecej w historii papiestwa pielgrzymek duszpasterskich i spotkal sie z najwieksza, jak dotad, liczba wiernych. W czasie jego pontyfikatu nastapilo niewatpliwie zblizenie z judaizmem i Kosciolami protestanckimi.
Jan Pawel II nie jest oczywiscie jednomyslnie pozytywnie odbierany przez wszystkich. Jest na przyklad ostro krytykowany w Zachodniej Europie i Stanach Zjednoczonych za rzekomy konserwatyzm, szczegolnie w podejsciu do zagadnien zwiazanych z planowaniem rodziny, ochrona zycia ludzkiego czy zwiazkami homoseksualnymi. Zarzuca mu sie takze wprowadzenie na powrot centralizmu w Kosciele, wbrew tendencjom Soboru Watykanskiego II. Ale - spotyka sie takze opinie powaznych znawcow zagadnienia, ktorzy uwazaja, ze Jan Pawel II przyhamowal pewne wypaczenia ostatniego soboru. Poza tym, jesli sie widzi w obecnym swiecie, takze chrzescijanskim, tendencje do rozmywania prawa moralnego i przyznawania indywidualnemu sumieniu mocy tworzenia norm moralnych oraz przeakcentowanie indywidualnej wolnosci, to moze jego konserwatyzm nie jest wada, lecz zaleta? Wydaje sie, ze coraz wiecej ludzi tak to widzi.
Dla nas Polakow jest postacia, ktora w pelni docenimy zapewne dopiero z perspektywy historii. Niewatpliwie kiedys pojawia sie refleksje, w jakim stopniu umielismy ten niepowtarzalny dla nas pontyfikat wykorzystac dla dobra wspolnego.
Warto moze na zakonczenie krotkiej refleksji z okazji urodzin Jana Pawla II uswiadomic sobie niezwykle bogactwo zdarzen skladajacych sie na jego zycie. Czesc z nich zostala utrwalona na pismie i stanowi pokazna bibliografie. Nie mozna takze pominac jego osobistej tworczosci literackiej, wierszy i utworow scenicznych. Nade wszystko jednak nalezy podkreslic istnienie jego pokaznej literatury naukowej z okresu pracy na KUL-u, a wreszcie wielu bardzo waznych dla Kosciola i ludzkosci encyklik na tematy spoleczne czy moralne oraz wielu innych dokumentow i wygloszonych przy roznej okazjach przemowien.

*) J. I. Korzeniowski, Anegdoty i ciekawostki z zycia Jana Pawla II, Wroclaw 1998. Wiekszosc cytowanych w artykule faktow z zycia Papieza przytoczono za ta publikacja.