Mistrzowie rzezby

Mieczyslaw Rudek

Sa w Nowym Jorku tysiace stowarzyszen, klubow i organizacji zwiazanych ze sztuka. Jednym z nich, dzialajacym nieprzerwanie od 1893 roku, jest National Sculpture Society.

Stowarzyszenie to jest najstarszym dzialajacym na terenie Stanow Zjednoczonych zwiazkiem rzezbiarzy profesjonalnych. Jego czlonkowie od ponad stu lat sa zaliczani do najbardziej znanych i cenionych autorow rzezb monumentalnych, pomnikow i medali ­ nie tylko w USA, ale takze na calym swiecie.

National Sculpture Society ma swoja siedzibe przy 237 Park Ave. i 466 Lexington Ave. Gigantyczne lobby budynku Park Avenue Atrium jest idealnym miejscem do eksponowania rzezb. Uroku i elegancji dodaje rzezbom swiatlo dzienne wpadajace przez oszklony dach 25-pietrowego budynku. W roku 2001 NSS na okres ponad trzech miesiecy oddaje cala przestrzen do dyspozycji swoich fellow members na prezentacje ich dorobku rzezbiarskiego. W tym roku, zreszta po raz kolejny, wsrod osmiu rzezbiarzy zalazl sie znany od lat na miedzynarodowym rynku sztuki polski artysta Andrzej Pitynski. Pozostalych siedmiu to: Stanley Bleifeld, Don Gale, Lorrie Goulet, Nathaniel Kaz, Richard McDermott-Miller, Rhoda Sherbell i Judith Weller. NSS liczy obecnie ponad 4000 czlonkow, w tym 96 fellow members, 98 professional members; reszta to czlonkowie zwyczajni i wspomagajacy.

Wystawa przy Park Ave. to dorobek artystow wybranych komisyjnie rok wczesniej do prezentacji swoich rzezb. NSS w poczet swych czlonkow przyjmuje tylko artystow specjalizujacych sie w realistycznej rzezbie figuratywnej i generalnie taka jest wystawa, choc z dosc sporymi odchyleniami od realizmu, widocznymi w czesci prezentowanych prac u niektorych artystow. 'Sculpture from New Yorker¹s Studios' to tytul wystawy, bowiem 6 artystow urodzonych jest w stanie Nowy Jork; Weller pochodzi z Izraela i Pitynski ­ z Polski. Obydwaj ­ mimo pochodzenia spoza USA ­ uznani sa przez NSS za artystow, ktorzy zostali nowojorczykami z wyboru i prowadza swoje pracownie w rejonie Nowego Jorku. Praktycznie wszystkie prace na wystawie pochodza bezposrednio z pracowni artystow ­ na sto czterdziesci prac tylko kilkanascie zostalo wypozyczonych z prywatnych kolekcji.

Kazdy z wystawiajacych artystow rzezbiarzy jest uhonorowany dziesiatkami nagrod z calego swiata i nie sposob je tutaj wymienic. Kazdy takze ma po kilka lub kilkanascie realizacji rzezb monumentalnych na swoim koncie. Na tej wystawie grupa wybrana rok wczesniej przez specjalna komisje prezentuje sie nastepujaco:

Stanley Bleifeld

urodzony na Brooklynie; do konca lat piecdziesiatych uprawial malarstwo. Po wizycie we Wloszech na przelomie lat szescdziesiatych, rozpoczyna kariere rzezbiarza, ktora kontynuuje do dnia dzisiejszego. Jest autorem tak slawnych monumentow, jak "Lone Sailor", ktory jest centralna postacia pomnika US Navy Memorial na Pennsylvania Ave. w Waszyngtonie czy "The Prophets" ­ rzezby dla pawilonu watykanskiego na New York World¹s Fair w 1965 roku. Na obecnej wystawie pokazal siedemnascie rzezb w brazie i marmurze.

Don Gale

wystawiajacy tylko siedem prac, jest profesorem o ogromnym doswiadczeniu akademickim, nauczajacym rzezby od poczatku lat siedemdziesiatych w wielu szkolach na terenie calego USA. Pracuje glownie w brazie, w niektorych rzezbach ­ z dodatkiem piasku, stali, krysztalu i innych materialow. Jego rzezby w poblizu Nowego Jorku mozna obejrzec w Mohegan Park w Connecticut i w wielu innych amerykanskich muzeach.

Lorrie Goulet

nowojorczanka z krwi i kosci, prowadzi do dzisiaj swoje studio na Chelsea ­ znanej artystom z calego swiata czesci Manhattanu. Swoja pierwsza wystawe indywidualna miala w 1948 roku, a ostatnia w 2000. W 1998 roku zostala uhonorowana solowa wystawa w renomowanym muzeum w Waszyngtonie National Museum of Women in the Arts. Przez dlugie lata Lorrie Goulet byla nauczycielka rzezby w drewnie i kamieniu w nowojorskim Art Students League. Sama mowi o swojej sztuce: 'Rzezba w kamieniu lub drewnie generalnie polega na usuwaniu materialu w celu wyzwolenia ksztaltu ukrytego przed wzrokiem'. Wystawila 15 rzezb wykonanych w roznych odmianach marmuru, alabastrze i drewnie.

Nathaniel Kaz

przyszedl na swiat w 1917 roku w Nowym Jorku. Michigan Sculpture Prize wygral w wieku lat 12, a juz jako 14-letni chlopiec rozpoczal nauke rzezby w Art Students League w rodzinnym miescie. Od 1963 roku prowadzi letnie studio we wloskiej miejscowosci Pietrasanta, gdzie znajduja sie zloza granitu, jakiego uzywa w swoich rzezbach, i drugie ­ w zachodniej czesci gornego Manhattanu. Rzezby Kaza mozna obejrzec w Metropolitan Museum, Whitney Museum, Brooklyn Museum i dziesiatkach innych w kraju i za granica. Wystawil czternascie prac w granicie i brazie. Nathaniel Kaz byl pierwszym amerykanskim nauczycielem Andrzeja Pitynskiego.

Richard McDermott Miller

prezentuje 15 prac. Urodzony w Ohio, ukonczyl tam renomowany Cleveland Institute of Art. Po studiach, az do 1963 roku, uprawial sztuke abstrakcyjna, kiedy to przestawil sie na rzezbe figuratywna, ktorej do dzisiaj pozostaje wierny. Jego rzezby z brazu mozna spotkac w kolekcjach ­ od prywatnej Rockefellerow po publiczne: Hirshhorn Collection, Butler Institute of American Art i Whitney Museum. Richard McDermott Miller byl nauczycielem rzezby w Queens College. Jest uhonorowany dziesiatkami nagrod i medali roznych stron swiata. Wiekszosc jego realizacji pomnikowych znajduje sie na poludniu USA.

Rhoda Sherbell

nalezy do grona utalentowanych od najmlodszych lat. W wieku lat 21 zostala uhonorowana indywidualna wystawa w Brooklyn Museum. Wystawila 22 rzezby z brazu, terakoty, kamienia i wosku. Prace jej mozna obejrzec w Museum of Modern Art, National Academy of Design czy Brooklyn Museum.

Judith Weller

od 1998 roku uczy na Columbia University i NYU, pochodzi z Izraela. Tworzy i mieszka w Nowym Jorku od przeszlo 40 lat. Poza praca artystyczna i pedagogiczna Judith Weller jest takze jednym z trzech jurorow w najwazniejszym w Ameryce konkursie dla rzezbiarzy ­ National Sculpture Competition. Wystawila 18 prac z brazu i stali.

W takim oto gronie znalazl sie, mozna powiedziec mlodociany, rzezbiarz pochodzacy z Polski, urodzony w Ulanowie w 1947 roku

Andrzej Pitynski

Na wystawie w NSS pokazal 14 rzezb w brazie i 1 w aluminium. Niektore to po prostu miniatury znanych realizacji pomnikowych. Jedna z nich, mocno rzucajaca sie w oczy, jest praca zatytulowana 'Blekitna Armia' wykonana z brazu kolorowanego. To miniaturka pomnika stojacego w Warszawie, jednak to i tak spora rzezba (w calach ­ 68x45x36). Nastepnie makieta pomnika z Jersey City 'Katyn-1940', widocznego z latwoscia z rzeki Hudson. Pomnik zostal zrealizowany w 1989 roku. Ta, jak i inne monumentalne prace Andrzeja Pitynskiego ogladane w rzeczywistosci, robia wrazenie ogromu i sa trudno dostrzegalne w detalach. Na wystawie mozna z perspektywy ludzkiego wzrostu obejrzec je bardzo dokladnie. Zobaczyc mozna szczegoly munduru czy odznaczenia na piersiach zolnierzy "Armii Blekitnej".

Praktycznie rzecz biorac wszystkie rzezby Pitynskiego sa zwiazane z historia Polski. Trzeba wiec uznac za fenomen jego talentu i czasow, w jakich zyjemy, ze udalo sie az tyle z nich zrealizowac na amerykanskiej ziemi. 'Msciciel' w Polskiej Czestochowie, 'Katyn' w Jersey City, 'Partyzanci' w Bostonie i Hamilton (NJ), 'Plomien wolnosci Katyn 1940' w Baltimore i 'Sarmata duch wolnosci' w Hamilton ­ to tylko najwieksze realizacje tego artysty w USA. Obecnie w pracowni Pitynskiego powstaje pokaznych rozmiarow pomnik Tadeusza Kosciuszki, ktory stanie na Florydzie juz wkrotce.

Pitynski przyjechal do USA w pazdzierniku 1974 roku. Byl juz wtedy po studiach rzezbiarskich na krakowskiej ASP, ktore ukonczyl w pracowni prof. Jerzego Bandury. W rok po przyjezdzie studiowal w nowojorskim Art Students League u profesora Nathaniela Kaza. Dzisiaj, mimo sporej roznicy wieku ­ wystawiaja razem, z czolowka amerykanskich rzezbiarzy, na wystawie w NSS. Nathaniel Kaz skierowal Pitynskiego po szesciu miesiacach nauki do Sculpture House na Manhattanie. Tam trafil on w rece niedawno zmarlego Aleksandra Ettle'a i jak sam o tym mowi: 'Zaczely sie dla mnie prawdziwe studia amerykanskiej rzezby'.

Najwieksza obok 'Buzkashi' i 'Last Charge' rzezba pokazana na wystawie jest brazowy 'Poscig' (w calach ­63x103x26). Rzezba ta zostala umieszczona na honorowym miejscu, jakby lekko odsunieta od reszty przestrzeni wystawienniczej, stojac na strazy wejscia do National Sculpture Society. Jest to takze najlepiej wyeksponowana praca, latwo widoczna juz po wejsciu do budynku od strony 46 Ulicy. 'Poscig' jest rzezba z 1983 roku i przypomina kompozycja bostonskich partyzantow. Grupa jezdzcow z zatknietymi proporcami na lancach pedzi jakby unoszac sie nad wzgorzami. Jest to jedna z niewielu rzezb, gdzie jako dodatkowej formy ekspresji Pitynski uzywa gladkiej polerowanej plaszczyzny brazu, ktora jest przeciwstawieniem jego zwykle uzywanych faktur i bardzo szorstkich powierzchni. Podobnie rozegrana technicznie i takze sporych rozmiarow, jednak zupelnie inna kompozycyjnie, jest praca 'Sarmata'. Spiety w powietrze kon z husarzem stojacym w strzemionach i wzniesionym ponad glowa mieczem kreuje latwo odbieralne odczucie furii i ataku. Wlasciwie wszystkie rzezby Pitynskiego sa bardzo ekspresyjne i 'konskie'. Konskie pewnie dlatego, ze autor pochodzi z rodziny o tradycjach ulanskich. Sam do dzisiaj jest ogromnym milosnikiem koni i jezdzi konno prawie codziennie. Jedna z najbardziej osobistych prac na wystawie jest 'Wolyniak'. Byl to pseudonim kapitana Jozefa Zadzierskiego ­ dowodcy oddzialu NZW rodzicow Pitynskiego. Rzezba ta to ufundowany przez artyste pomnik stojacy na grobie 'Wolyniaka' w Tarnowcu kolo Lezajska. Przedstawia polnagiego mlodzienca w akrobatycznej pozycji, odchylonego w siodle gleboko do tylu i strzelajacego z dwoch rownoczesnie pistoletow w paszcze sowieckich zmij. Trzy wieksze od konia zmije wyrastaja spirala jak drzewo z czaszy podstawy z polamanym polskim orlem. Zmije, poza sowiecka czapa zolnierska, cale pokryte sa swastykami, symbolem sierpa i mlota oraz sowiecka gwiazda. Tradycyjny braz, lekko cyzelowany i patynowany, z minimalnie pozlacanym orlem nadaja tej rzezbie wyjatkowej szlachetnosci. Niezwykla pozycja jezdzca i chimeryczne zmije z pistoletami strzelajacymi w ich paszcze nadaja rzezbie mocy i niezapomnianego charakteru. Jest to bardzo piekna i ciekawa rzezba. Druga, podobna w charakterze, to praca z 1996 roku ­ 'Najwspanialszy Dziadek'. Oczywiscie chodzi o marszalka Pilsudskiego.

Poza tymi pracami Pitynski pokazal miedzy innymi braz 'Pielgrzym pokoju' poswiecony Ojcu Swietemu Janowi Pawlowi II i wykonana w brazie posrebrzanym konna rzezbe gen. Pattona.

Po bardzo uroczystym wernisazu jak co roku wszyscy obecni fellow members zebrali sie na zamknietej sesji, by omowic wystawe i wybrac trzyosobowa komisje, ktora zadecyduje o selekcji artystow do kolejnej wystawy. W tym roku do skladu Jury of Selection, poza Donem Gale'em i Marion Roller, wybrany zostal takze Andrzej Pitynski.

Prace Pitynskiego sa calkowicie inspirowane jego wiara w dazenie Polski do sprawiedliwosci i demokracji. Przekazuje jako artysta te wartosci z historii Polski, z ktorymi jest osobiscie zwiazany lub wywarly na jego poglady najwiekszy wplyw. Przekazuje je przez swoja sztuke wierzac, ze sa one mozliwe do osiagniecia.

Liczba monumentalych rzezb zrealizowanych przez Pitynskiego jest ogromna, do tego nalezy dolozyc kilka tuzinow zaprojektowanych przez niego popiersi slawnych Polakow, tablic pamiatkowych i medali okolicznosciowych, w tym medalu na 30-lecie "Nowego Dziennika". Pitynski ­ poza tym, ze jest 'ambasadorem polskiej historii' ­ jest takze nauczycielem rzezby w podyplomowym studiu rzezbiarskim, znanym na calym swiecie, Johnson Atelier Technical Institute of Sculpture. Prowadzi tam trzy pracownie: modelarska, przygotowania form i skalowania modeli rzezb do rozmiarow monumentalnych. Rzezby Pitynskiego sa bardzo symboliczne i sugestywne. Godnosc i tragizm polskiego narodu przemawiaja z latwoscia do wszystkich majacych kontakt z jego rzezbami, bez wzgledu na narodowosc.

Wystawa 'Sculpture from New Yorker¹s Studios', w ktorej bierze udzial Andrzej Pitynski, jest czynna w National Sculpture Society (237 Park Ave. i 466 Lexington Ave., pomiedzy 45 a 46 Street) od poniedzialku do piatku w godzinach od 8:00 rano do 6:00 wieczorem do dnia 3 sierpnia 2001 roku. Wstep wolny. Tel. 212 764-5645.