Torts ­ sprawy o odszkodowanie

Istnieje wiele definicji probujacych opisac amerykanskie pojecie prawne "tort". W jezyku polskim najbardziej odpowiadaja temu pojeciu takie slowa jak "krzywda" lub "szkoda". W Stanach Zjednoczonych wyksztalcil sie caly system prawny zwiazany z prawem "tort". Jest to bardzo mloda dziedzina prawa, powstala przed okolo szescdziesieciu laty.

Generalnie, o sprawie tort mowimy wtedy, gdy nastapilo naruszenie prawa przez osobe prawna lub fizyczna w efekcie czego ktos zostal pokrzywdzony. To naruszenie moze byc umyslne, czyli intentional lub nieumyslne, czyli negligence. Odszkodowania z tytulu tort dochodzi sie w sadzie cywilnym. Mozna sadzic zarowno o krzywdy cielesne, na przyklad zranienie, czyli injury, jak tez krzywdy moralne, ktorych przykladem moze byc publiczne wyjawienie prywatnych spraw lub pomowienie, czyli defamation.

Pomowienie musi dotyczyc nieprawdziwych faktow, ktore zle rzutuja na postawe moralna czlowieka. Natomiast zwykle wyzwiska uchodza plazem, prawdopodobnie dlatego, ze zaden sad nie mialby dostatecznych mocy przerobowych na rozstrzyganie spraw z powodu uzycia przez strone pozwana wyzwisk i epitetow. Obelgi i obrazy typu son of a... nie daja wiec podstawy prawnej dla zakladania sprawy o odszkodowanie.

W zyciu codziennym spotykamy pulapki, ktore staramy sie omijac, ale nie zawsze sie to nam udaje. W sklepie mozemy posliznac sie na rozlanym oleju, a przed domem przewrocic na nierownym, wymagajacym remontu chodniku. Jezeli podczas upadku doznamy obrazen, to mamy prawo domagac sie odszkodowania od winnych zaistnialych zaniedban zgodnie z zasadami prawa tort.

Za wypadki na chodniku czy w budynku odpowiada wlasciciel posesji. Prawo nowojorskie zobowiazuje go do dbania o posesje, czyli do okazywania reasonable care.

Zgodnie z powyzszym za wypadki na ulicy, w metrze, w miejskich urzedach i pomieszczeniach, odpowiedzialne jest miasto. Z tego powodu Nowy Jork sadzony jest bezustannie. Miasto ma nawet swoj urzad, ktory zajmuje sie tylko sprawami torts. Trzeba wiedziec, ze czas, w ktorym nalezy zlozyc notice of claim, czyli pozew o odszkodowanie przeciwko miastu, jest bardzo krotki i wynosi tylko 90 dni od dnia wypadku. Aby mozna bylo sadzic miasto, nalezy dotrzymac tego terminu. Notice of claim musi byc zaprzysiezony i powinien zawierac: nazwisko i imie powoda oraz jego adwokata, dokladny opis zranienia, jego czas i miejsce oraz sposob, w jaki doszlo do wypadku.

W sprawie Brown v. City of New York skarga powoda dotyczyla przewrocenia sie na uszkodzonym chodniku na Brooklynie. Notice of claim zawieral dokladny opis miejsca wypadku wlacznie z jego fotografiami. Skarzacy zakreslil na zdjeciach krawedz uszkodzonego chodnika, ale nie jego calosc. Sady pierwszej i drugiej instancji oddalily sprawe ze wzgledu na jej uchybienia formalne. Dopiero niedawno stanowy Sad Apelacyjny (Court of Appeals) zmienil wyrok, uznajac, ze narracyjny opis miejsca wypadku byl wystarczajacy dla jego zidentyfikowania.

Na przykladzie tej sprawy mozna wiec zobaczyc, na jakie zaskakujace trudnosci natknie sie ktos, kto wnosi sprawe przeciwko miastu. Zasada 90 dni na zlozenie skargi od daty odniesienia obrazen obowiazuje w sprawach przeciwko: miastom, miasteczkom, wsiom oraz powiatom, jak rowniez przeciwko innym jednostkom administracyjno-terytorialnym, takimi sa dystrykty przeciwpozarowe i szkolne.

Elzbieta B. Celinski
Attorney & Counselor at Law
86-50 77 St. apt. 6H Woodhaven, NY 11421
tel. (718) 545-4793