Poradnik studenta

Na studia bez matury?

Katarzyna S. Kowalska

"Skonczylem w Polsce technikum, ale nie zrobilem matury. Czy moge teraz isc na studia w Stanach Zjednoczonych?". Co jakis czas przedstawiciele Organizacji Studentow Polskich w Nowym Jorku otrzymuja tego typu telefony na swoich cotygodniowych dyzurach w redakcji "Nowego Dziennika". Odpowiedz brzmi: "Tak, ale najpierw...".

Amerykanskie uczelnie wyzsze wiedza, ze w Polsce warunkiem rozpoczecia nauki na uniwersytecie jest zdanie matury. W zwiazku z tym Polacy, ktorzy staraja sie o przyjecie na studia w USA, musza przeslac na uczelnie swiadectwo maturalne.

Alternatywa: GED

Co maja zrobic ci, ktorzy go nie maja? Na szczescie nie musza powtarzac szkoly sredniej ani zdawac matury eksternistycznie w Polsce. Moga zdac amerykanski egzamin GED (Test of General Educational Development), ktory jest powszechnie uznawany za odpowiednik dyplomu ukonczenia szkoly sredniej. Ponad 95% amerykanskich uczelni wyzszych przyjmuje kandydatow legitymujacych sie zdanym GED. Chec kontynuacji nauki jest zreszta glownym powodem, dla ktorego co roku okolo miliona osob przystepuje do egzaminu GED - ponad 65% zdajacych deklarowalo, ze robi to, aby moc rozpoczac studia wyzsze.

Przystepujacy do egzaminu beda w dobrym towarzystwie. Dyplom GED posiadaja: znany komik amerykanski Bill Cosby, aktor Christian Slater czy gubernator stanu Delaware Ruth Ann Minner.

Co zawiera egzamin?

GED sklada sie z pieciu ogolnych dzialow: angielski (angielski I: gramatyka, skladnia i ortografia; angielski II: esej), analiza tekstu, nauki spoleczne, nauki scisle, matematyka (matematyka I z uzyciem kalkulatora i matematyka II bez uzycia kalkulatora). Caly test trwa lacznie 7 i pol godziny, ale wiekszosc osrodkow testowych pozwala przystepowac do egzaminu w ciagu kilku dni.

Czesto Polacy obawiaja sie, ze GED sprawdza cala wiedze nabyta przez 4 lata szkoly sredniej - co oznacza, ze musieliby nadrobic zwlaszcza te przedmioty (historia USA oraz wiedza obywatelska), ktorych nie ma w polskim liceum. Na szczescie GED sprawdza przede wszystkim umiejetnosci, a dopiero w drugiej kolejnosci wiedze osob przystepujacych do egzaminu. Zdajacym przydaja sie umiejetnosci analizy tekstu, syntezy i oceny zawartych w tekscie informacji.

Wiekszosc informacji potrzebnych do wyboru prawidlowej odpowiedzi w pytaniach testowych z nauk spolecznych i scislych jest zawarta w tekscie pytania. Przykladowo pytanie z historii USA moze zawierac urywek z Deklaracji Niepodleglosci ("wszyscy ludzie sa stworzeni rownymi..."), a nastepnie prosbe o wybor tego z opisanych w pozostalej czesci pytania pieciu aktow prawnych, ktory przeczy zawartym w Deklaracji Niepodleglosci zasadom. Podane mozliwosci to wyrok Sadu Najwyzszego rozszerzajacy niewolnictwo na terytoria USA oraz cztery inne akty prawne rozszerzajace prawa wyborcze lub zakazujace dyskryminacji ze wzgledu na pochodzenie, plec itp. (oczywiscie poprawna odpowiedzia jest, ze rozszerzenie niewolnictwa jest niezgodne z duchem Deklaracji Niepodleglosci).

Podobnie jest z pytaniami z nauk scislych. Wiele z nich bazuje po prostu na zdrowym rozsadku, zrozumieniu tekstu/ilustracji i znajomosci bardzo podstawowych praw fizyki. Niektore wymagaja umiejetnosci interpretacji wykresow lub danych zawartych w tabelkach.

Natomiast niezaprzeczalnie podstawa sukcesu na GED jest dobra znajomosc angielskiego i dosc szeroki zasob slownictwa akademickiego (na poziomie szkoly sredniej), jak rowniez umiejetnosc pisania krotkich esejow oraz znajomosc matematyki na poziomie polskiej szkoly podstawowej.

Jak oceniane sa wyniki GED?

Wynik z kazdej z pieciu glownych czesci skladowych podawany jest w skali 200-800 punktow, tak ze lacznie z egzaminu mozna otrzymac maksymalnie 4000 punktow (wyniki z testow: angielski I i II oraz matematyka I i II podawane sa lacznie dla obu czesci skladowych). Dodatkowo kazdy wynik podany jest rowniez w skali percentylowej - czyli obok wyniku np. 580 punktow pojawia sie informacja, ze taki rezultat plasuje zdajacego w 79 percentylu maturzystow (79% maturzystow otrzymalo gorszy wynik niz 580 punktow z danej czesci egzaminu).

"Surowe" wyniki (czyli np. 45 prawidlowo rozwiazanych zadan na 50 w danej czesci) sa tlumaczone na wyniki standaryzowane (w skali 200 do 800 punktow) na podstawie rezultatow testu otrzymanych podczas administracji GED w szkolach srednich wsrod uczniow klas maturalnych. Chodzi o to, by upewnic sie, ze zdajacy GED uzyskaja wyniki porownywalne z uczniami konczacymi tradycyjna szkole srednia, jak rowniez, ze wyniki z roznych administracji testu beda ze soba porownywalne.

Zeby zdac GED, trzeba otrzymac minimum 410 punktow z kazdej z 5 czesci testu oraz lacznie 2250 punktow (srednio 450 punktow na czesc). Minimalny wymagany wynik ustawiany jest na poziomie 40 percentylu uczniow konczacych szkole srednia - to oznacza, ze aby zdac GED, trzeba miec wyniki porownywalne z najlepszymi 60% maturzystow amerykanskich. Niektore stany moga miec wyzsze wymagania - np. New Jersey wymaga uzyskania minimum 420 punktow z angielskiego i 450 punktow z matematyki (w Nowym Jorku i Connecticut obowiazuja ogolne zasady).

Jesli zdajacy uzyskal minimalny wymagany wynik tylko z niektorych czesci GED, nie musi powtarzac calego egzaminu, a jedynie poprawic niedostateczny wynik. W tescie z angielskiego niedostateczny wynik z jednej z czesci skladowych (angielski I - zadania testowe lub angielski II - esej) oznacza koniecznosc powtorzenia obu.

Co daje GED

Pomyslny wynik GED daje zdajacemu eksternistyczny dyplom szkoly sredniej (high school equivalency diploma) i umozliwia ubieganie sie o przyjecie na studia. Poszczegolne uczelnie moga miec jednak wyzsze wymagania, anizeli obowiazujace w danym stanie, co nie powinno nas dziwic: mozna ukonczyc szkole srednia na samych trojkach, ale takie stopnie niekoniecznie pozwola nam sie dostac na dobry uniwersytet.

Przykladowo miejski uniwersytet w Nowym Jorku (CUNY) dopuszcza kandydatow z dyplomem GED na wszystkie dwuletnie college'e, ale nie na uwazane za najlepsze czteroletnie Baruch i Hunter College. Aby dostac sie na czteroletni College of Staten Island, wystarczy otrzymac jedynie minimalny wynik 2250 punktow na GED. Ale juz, aby studiowac na Brooklyn College potrzebne jest 3000 punktow, a na Queens College 3500.

Plusem dla imigrantow i studentow zagranicznych jest to, ze na wielu uczelniach (w tym na CUNY) kandydaci z GED zwolnieni sa z wymogu zdawania TOEFL-a - egzaminu z jezyka angielskiego dla obcokrajowcow.

Wymagania, koszty, rejestracja

Dokumenty i procedury rejestracji roznia sie w zaleznosci od stanu, ale ogolna zasada jest, ze przystepowac do egzaminu moga rezydenci danego stanu, ktorzy ukonczyli 19 lat i nie maja dyplomu szkoly sredniej.

Dowodem rezydencji w danym stanie jest dokument tozsamosci wydany przez stan (prawo jazdy, stanowe ID) ze zdjeciem, podpisem oraz adresem zamieszkania. New Jersey wymaga podania numeru Social Security. Nowy Jork jest bardziej liberalny: dopuszcza do egzaminu osoby nie posiadajace numeru Social Security, jak rowniez legitymujace sie paszportem obcego kraju (musza one jednak przedstawic dokument potwierdzajacy adres zamieszkania w stanie Nowy Jork - moze to byc np. karta czlonkowska biblioteki publicznej).

Oplaty za test sa umiarkowane - np. w New Jersey oplata wynosi 25 dolarow. W Nowym Jorku samo przystapienie do testu jest darmowe.

Formularze rejestracji dostepne sa w sieci lub w centrach przeprowadzajacych testy (patrz: Informacje i materialy ponizej). Testy oferowane sa niemal caly czas (w zaleznosci od osrodka moze to byc nawet i kilka razy w miesiacu).

Rejestracja zajmuje do kilku tygodni, a na wyniki testu czeka sie do dwoch miesiecy - nalezy wiec to wziac pod uwage, jesli chcemy starac sie o przyjecie na studia na okreslony semestr.

Przygotowania do GED

Wiele uczelni stanowych, bibliotek publicznych, centrow edukacyjnych dla doroslych oferuje kursy przygotowawcze do GED, czesto za umiarkowana oplata lub calkowicie bezplatnie (patrz ramka).

W sieci dostepne sa kursy przygotowawcze, ktorych liste mozna znalezc pod adresem www.back2college.com/library/adult.htm. Darmowy kurs przygotowawczy on-line oferuje PBS pod adresem www.pbs.org/literacy/ged/learners.html.

Mozna tez przygotowac sie samemu, korzystajac z materialow publikowanych przez firme Steck-Vaughn ("Official GED Practice Tests") lub inne firmy (np. Princeton Review, Kaplan, Barron1s Books). Dostepne sa one w ksiegarniach i bibliotekach publicznych.

Informacje o osrodkach przygotowujacych do GED (jak rowniez oferujacych kursy angielskiego dla obcokrajowcow) mozna uzyskac na stronie internetowej National Institute for Literacy (NIFL) pod adresem www.literacydirectory.org lub pod numerem telefonu NIFL, 1-800-228-8813.

Informacje i materialy

Biuletyn informacyjny o GED mozna otrzymac piszac pod adresem:

General Educational Development Testing Service
American Council on Education
One Dupont Circle, NW, Suite 250
Washington, DC 20036-1163

Biuletyn w formie elektronicznej (w formacie PDF) jest dostepny na stronie sieciowej www.gedtest.org, ktora zawiera rowniez mnostwo innych uzytecznych informacji o egzaminie oraz linki na strony departamentow edukacji poszczegolnych stanow.

Mozna tez zadzwonic na infolinie GED, 1-800-62-MY-GED (1-800-626-9433), aby dowiedziec sie, gdzie mozna sie zapisac na egzamin i jakie wymogi obowiazuja w danym stanie.

W Nowym Jorku stanowy biuletyn informacyjny wraz z formularzami rejestracji oraz danymi centrow przeprowadzajacych testy mozna sciagnac ze strony sieciowej Departamentu Edukacji, www.emsc.nysed.gov/workforce/ged. Mozna tez poprosic o informacje piszac e-mail na adres ged@mail.nysed.edu albo telefonicznie pod nr tel. (518) 474-5906.

W New Jersey informacje o GED, formularze i dane centrow przeprowadzajacych testy sa dostepne w sieci pod adresem www.nj.gov/njded/students/ged lub telefonicznie pod numerem (609) 777-1050.

Z czego sklada sie GED

Language Arts, Writing, Part I (angielski I)

50 pytan testowych

15% organizacja tekstu (stylistyka)

30% struktura zdania

30% gramatyka

25% ortografia, interpunkcja

75 minut

 

Language Arts, Writing, Part II (angielski II)

Esej na podany temat (przedstawienie i uzasadnienie swojej opinii)

45 minut

Social Studies (nauki spoleczne)

50 pytan testowych

40% historia (25% USA, 15% swiata)

15% geografia

25% wiedza obywatelska

20% ekonomia

70 minut

 

Science (nauki scisle)

50 pytan testowych

35% fizyka i chemia

45% biologia (life science)

20% nauka o Ziemi i kosmosie (earth and space science)

80 minut

 

Language Arts, Reading (angielski, analiza tekstu)

40 pytan testowych

75% zrozumienie i analiza tekstow literackich

25% zrozumienie i analiza tekstow nieliterackich

65 minut

 

Mathematics, Part I (matematyka I)

25 pytan (80% testowych) z dopuszczalnym uzyciem kalkulatora

20-30% arytmetyka

20-30% geometria i pomiary

20-30% analiza danych, statystyka, prawdopodobienstwo

20-30% algebra

45 minut

 

Mathematics, Part II (matematyka II)

25 pytan (80% testowych) bez uzycia kalkulatora

rodzaje pytan jw.

45 minut

 

 

Kursy przygotowawcze do GED w NY i NJ

Nowy Jork

Bronx Community College
10 tygodni, 60 godzin (nastepny kurs 24.06-28.08), oplata 205 dol.
(718) 289-5170, www.bcc.cuny.edu/ContinuingProfessionalStudies

City College
9 tygodni, 27 godzin (soboty; nastepny kurs 3.05-12.07), oplata 239 dol.
(212) 650-7312, www.ccny.cuny.edu/ace/testprep.html

Borough of Manhattan Community College (BMCC)
11 tygodni, 33 godziny (soboty, nastepny kurs 14.06-9.09), oplata 150 dol.
(212) 220-8350, www.bmcc.cuny.edu/ace/index.html

Baruch College
8 tygodni (poniedzialki i soboty, nastepny kurs 4.26-6.28), oplata 350 dol.
(212) 802-5600, http://caps.baruch.cuny.edu

LaGuardia Community College
W ciagu semestru kursy wieczorowe i sobotnie; latem 1 kurs sobotni (poczatek w czerwcu), oplata 180 dol.
(718) 482-5380, www.lagcc.cuny.edu/ace

Brooklyn College
Nastepny kurs w lecie, informacje w drugim tygodniu maja, oplata 325 dol.
(718) 951-4141, http://academic.brooklyn.cuny.edu/adulted/on_campus_adults.html

College of Staten Island
Zajecia dzienne i wieczorowe
(718) 982-2196

New Jersey

Passaic Adult Learning Center
W ciagu roku kursy wieczorowe, latem dzienne (nastepny zaczyna sie w lipcu), bez oplat
(973) 470-5228

Passaic County Community College
Zajecia wieczorowe, nastepny kurs w sierpniu (12 tygodni), bez oplat
(973) 684-6224

Newark Adult Learning Center
Kursy dzienne, lipiec-maj, bez oplat
(973) 733-7028

Adult Learning Center przy Essex County College, Newark
Kilka rownoleglych kursow (laczone z ESL), 8 tygodni, nastepny w sierpniu, bez oplat
(973) 877-1894