Poradnik studenta
ABC szkół czarterowych
Publiczne szkoły, prywatne podejście
Rodzice dzieci w wieku szkolnym muszą dokonać wyboru, do jakiej szkoły je poślą: publicznej, prywatnej, religijnej. Mogą też wybierać nowy rodzaj placówek - szkoły czarterowe, działające od 15 lat hybrydy łączące cechy placówek państwowych i prywatnych.
Iwona Allam wybrała dla córki Sary szkołę katolicką (parochial school). Kiedy jednak urodził się syn Adam i zrezygnowała z pracy, dochody skurczyły się do jednej pensji. Wydatki związane z nauką Sary - czesne, materiały szkolne, dojazd do szkoły, mundurek - stały się ciężarem, tym bardziej że rodzina odkładała pieniądze na zakup pierwszego domu.
Od kilku lat Sara uczy się w szkole publicznej. Matka specjalnie nie narzeka na placówkę, ale martwią ją przepełnione klasy i brak czasu nauczycieli na indywidualne podejście do ucznia.
Iwona Allam przypadkiem dowiedziała się o szkołach czarterowych*, czyli założonych na mocy statutu.
Są to placówki publiczne, a więc bezpłatne, które jednak nie podlegają okręgowym czy stanowym departamentom edukacji. Stąd też mają prawo przygotowywać własny, indywidualny program nauczania. Zarządzane są natomiast przez specjalnie utworzoną radę, w której skład wchodzą rodzice uczniów, nauczyciele, lokalni aktywiści społeczni i liderzy, a często także przedstawiciele lokalnych firm i korporacji.
Szkoła na licencji
Od blisko 15 lat w Stanach Zjednoczonych - obok szkół prywatnych i publicznych - działają szkoły czarterowe. Ich nazwa pochodzi od słowa charter, które tłumaczone jest w języku polskim jako przywilej, statut lub karta (praw, np. Karta Atlantycka). Szkoły tego typu związane są umowami podpisywanymi na określony czas z instytucją, która ma prawo je zawierać.
W 42 stanach istnieją specjalne przepisy prawa pozwalające na zakładanie i działalność takich placówek. Pierwsza szkoła tego typu powstała przed 15 laty w Minnesocie.** W całym kraju działa dziś 3 tys. szkół czarterowych, w których uczy się blisko 700 tys. uczniów. Najwięcej istnieje dziś w Arizonie. W Nowym Jorku działa ich już 61 i cieszą się coraz większą popularnością.
Mimo że prawo dotyczące tych placówek oświatowych różni się w zależności od stanu, to jednak pewne zasady obowiązują w całym kraju. Wniosek o otwarcie szkoły czarterowej mogą wnieść: rodzice, nauczyciele, przywódcy lokalnej społeczności przy możliwym współudziale college'ów czy organizacji oświatowych niezależnych do władz lokalnych.
Grupa odpowiedzialna za projekt przygotowuje wstępny statut i przedstawia w lokalnym okręgu szkolnym do zatwierdzenia. Wniosek musi dokładnie wyjaśniać rolę i zadanie szkoły, potrzeby, działalność, zamierzone cele, przyszłe osiągnięcia.
Władze wydają placówce licencję na działalność, zazwyczaj na pięć lat. Szkoła musi się w tym czasie wykazać zadowalającymi (dobrymi) wynikami nauczania, w przeciwnym razie może być zamknięta lub kontrakt nie będzie przedłużony.
Placówkom tego typu przysługuje finansowanie ze środków publicznych, federalnych i stanowych, w takim samym zakresie, jak szkołom publicznym.
Nauczyciele, którzy często wchodzą w skład rady założycielskiej i nadzorczej, mają większą swobodę i nie muszą postępować według narzuconego odgórnie programu. Mogą również stosować nowatorskie metody nauczania, które np. w typowych szkołach publicznych są niedostępne lub wręcz niewskazane.
W przeciwieństwie do szkół publicznych, czarterowe mają prawo do specjalizacji. Niektóre mają profil humanistyczny, inne kładą nacisk na przedmioty ścisłe czy związane ze sztuką lub ochroną środowiska.
Rodzaje szkół
Istnieją trzy rodzaje szkół czarterowych. Nowe, które powstały w momencie przyznania statutu (podpisania kontraktu), placówki przekształcone z wcześniej istniejących szkół publicznych oraz przynoszące zysk (profit), które działają przy pomocy i współpracy prywatnych firm i kompani (korporacji). Istniejące już szkoły prywatne i religijne nie mogą przekształcić się w czarterowe.
Podobnie jak tradycyjne szkoły publiczne, istnieją i funkcjonują dzięki funduszom stanowym i miejskim, które przyznawane są w zależności od liczby zapisanych i uczęszczających uczniów. W większości przypadków szkoły czarterowe otrzymują taką samą sumę pieniędzy na każdego wychowanka. Niektóre stany przyznają jednak mniej pieniędzy, często 85-95% funduszy przydzielanych tradycyjnym szkołom publicznym. Mogą jednak starać się o dodatkowe dotacje z funduszy federalnych. W wielu przypadkach otrzymują pieniądze z programów utworzonych specjalnie na potrzeby tego typu placówek.
W stanie Nowy Jork pieczę nad szkołami czarterowymi sprawuje Rada Stanowego Uniwersytetu - State University Board of Trustees; w mieście Nowy Jork - lokalna Rada Szkolna (Board of Regents) i kurator oświaty. W New Jersey natomiast podpisują umowę ze Stanową Radą Edukacyjną (State Board of Education).
Warte zastanowienia
Rodzice poszukujący lepszych miejsc nauczania dla dzieci jak najbardziej powinni brać pod uwagę tego typu placówki. Należy jednak pamiętać, że ich udział w życiu szkół czarterowych jest bardzo duży. Na przykład z powodu ograniczonych funduszy zatrudniają mniej pracowników administracyjnych, a tym samym częściej korzystają z pomocy wolontariuszy. Dlatego też ci rodzice, którzy nie mają możliwości pełnego zaangażowania się w życie szkolne dziecka - z powodu obowiązków rodzinnych czy pracy - powinni zastanowić się przed zapisaniem tam dziecka.
Szkoły te oferują zazwyczaj mniejsze klasy i pozwalają na większą swobodę w nauczaniu, ale tym samym kładą większy nacisk na indywidualnego ucznia. Zatem większe są wymagania wobec wychowanków. Trzeba się więc zastanowić, czy dziecko im podoła.
Bardzo często tego typu szkoły nie zapewniają transportu dla uczniów, którzy dojeżdżają z daleka, z miejsca nienależącego do danego okręgu szkolnego. Nie oferują też bezpłatnych posiłków dla dzieci, które w tradycyjnych szkołach publicznych kwalifikują się do tego typu pomocy.
Przyjęcia do szkół czarterowych odbywają się zazwyczaj na zasadach loterii, ze względu na ogromną popularność i liczbę chętnych. Wiele szkół prowadzi także listy oczekujących dla uczniów, którzy nie zostali wylosowani i przyjęci.
Przed przyjęciem do szkoły czarterowej warto odwiedzić kilka tego typu placówek, zapoznać się dokładnie z programem i zasadami szkoły.
* Charter (ang.) - statut, przywilej, karta praw, a także: dawać przywilej, wydawać zezwolenie (licencję), udzielać patentu.
** W 1991 r. stan Minnesota jako pierwszy w historii Stanów Zjednoczonych zatwierdził prawo zezwalające na tworzenie szkół czarterowych. W Nowym Jorku gubernator George Pataki podpisał w grudniu 1998 r. New York Charter Schools Act. Każdy stan określa dokładnie liczbę powstających szkół tego typu.
Szkoły czarterowe w New Jersey
* We wrześniu 2004 r. Princeton Charter School została pierwszą szkołą w stanie wyróżnioną za wspaniałe osiągnięcia - National Blue Ribbon School of Excellence.
* Dziś istnieje 55 takich placówek.
* Do szkół czarterowych uczęszcza ponad 14 tys. uczniów.
* Średnia liczba uczniów w szkole wynosi 193.
* Przeciętna klasa składa się z 17 uczniów.
Dane: Departament Edukacji w New Jersey
W Connecticut
* Prawo w CT dotyczące szkół czarterowych weszło w życie w 1996 r.
* Obecnie w tym stanie istnieje 16 placówek tego typu, w których uczy się ponad 2,5 tys. uczniów.
Źródła i informacji w internecie:
* Departament Edukacji USA
www.ed.gov
* Nowy Jork
www.newyorkcharters.org
www.nycenet.edu
www.civicbuilders.org
NYC Department of Education
Office of Charter Schools (biuro ds. szkół czarterowych)
52 Chambers Street, #405
New York, NY 10007
Tel. 212-374-5419
New York Center for Charter School Excellence
111 Broadway, Suite 604
New York, NY 10006
(212) 437-8300
www.nycchartercenter.org
New York Charter Schools Association
99 Washington Avenue, Suite 402
Albany, New York 12210
1-888-465-4401
www.nycsa.org
* New Jersey
www.state.nj.us/njded/chartsch/
* Connecticut
www.state.ct.us/sde/equity/charter/
* Inne
www.uscharterschools.org
www.greatschools.net
www.societyforqualityeducation.org
www.charterfriends.org