Emerytura dla nielegalnych w Polsce

Konsulat informuje: W polskich mediach pojawiły się anonsy zamieszczone przez amerykańskie konsulaty: “Wszystkie osoby, które pracowały w USA lub których bliscy pracowali w USA, zapraszamy na indywidualne konsultacje w języku polskim i angielskim w sprawie uprawnień do amerykańskich emerytur i rent. Oferujemy możliwość złożenia podania na miejscu”. Informacyjne spotkania odbyły się pod koniec września w Zakopanem i w Białymstoku – w rejonach znanych z największej imigracji do Stanów.

Anonsy takie stwarzają nadzieję na emeryturę, która nie zawsze się ziszcza. Wystarczyłoby przygotować tekst wyjaśniający przepisy i zamieścić go w witrynie ambasady, a wiele osób oszczędziłoby sobie emocji i trudu podróży.

Przeszkody do przeskoczenia
Aby być uprawnionym do emerytury Social Security, Amerykanin musi pracować płacąc składki co najmniej 40 kwartałów oraz osiągnąć wiek emerytalny (co najmniej 62 lata). W przypadku imigrantów, szczególnie nielegalnych, sprawa się komplikuje, bo dochodzi jeszcze kwestia rodzaju numeru, na jaki pracowali, kiedy dany numer Social Security został wydany, rodzaju wizy, na której wjechali do USA, oraz liczby lat pracy w Polsce. Inaczej traktowany będzie imigrant, który nigdy zielonej karty nie zdobył, a inaczej ktoś, kto w końcu statut imigracyjny zalegalizował.

Oto pokrótce warunki, jakie Polak, który pracował jakiś czas w Stanach, musi spełnić, żeby otrzymać jakąś emeryturę Social Security:

• Trzeba mieć zaliczone co najmniej 6 kwartałów pracy w Stanach oraz co najmniej 40 kwartałów pracy łącznie w Stanach i w Polsce.
• Od zarobków trzeba płacić podatki dochodowe i składki Social Security na legalny numer Social Security. Praca na numer podatnika (ITIN) się nie liczy.
• Jeżeli numer Social Security był nielegalny, lata pracy mogą być uznane tylko wtedy, gdy pracownik zalegalizuje swój status, bo wtedy może dostać dobry numer Social Security i mieć zarobki przelane na dobry numer.
• Deportacja powoduje zawieszenie wypłaty świadczeń Social Security do czasu zalegalizowania statusu. Widzę przypadki, że po kilku latach słania świadczeń do Polski, Urząd Social Security dowiaduje się o deportacji i wstrzymuje wypłatę.

Lata pracy na saksach
W przeszłości imigrantom lata pracy przepadały, jeżeli wrócili do Polski przed wypracowaniem 10 lat. Ale przepisy zmieniły się 1 marca 2009 r., gdy weszła w życie Umowa między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o zabezpieczeniu społecznym. Wniosła ona kilka zmian dla polsko-amerykańskich emerytów i rencistów, a najważniejszą z nich jest możliwość łączenia okresów ubezpieczenia.

Jeżeli ktoś nie dopracował w Stanach do 40 kwartałów (ale więcej niż 6), to po osiągnięciu amerykańskiego wieku emerytalnego może otrzymać częściową emeryturę Social Security przez połączenie amerykańskich okresów ubezpieczeniowych z polskimi. Nazywa się to połączeniem emerytur (totalization), choć jest to określenie nieprecyzyjne. To nie emerytury są łączone, lecz okresy ubezpieczeniowe. Niestety, pobieranie z SSA łączonej emerytury (totalized benefits) nie upoważnia do otrzymania ubezpieczenia Medicare.

Analogicznie, jeżeli ktoś nie wypracował w Polsce odpowiedniej liczby lat, to po osiągnięciu polskiego wieku emerytalnego może w ZUS ubiegać się o częściową emeryturę ZUS. Okresy ubezpieczenia w Polsce połączone zostaną z okresami ubezpieczenia w Stanach i emerytura odpowiednio wyliczona, co wyjaśniam dokładnie w książce pt. “Emerytura polska i amerykańska”.

Numer Social Security
Jak było: Od dekad nielegalni imigranci mogli liczyć na emeryturę Social Security, jeżeli płacili podatki. Rozliczanie się przez lata na “kupiony”, niewłaściwy czy nawet cudzy numer Social Security nie dyskwalifikował wnioskodawcy. Do otrzymania emerytury nie trzeba było legitymować się legalnym statusem ani posiadać numeru Social Security. Urząd SSA porządkował bałagan w papierach, identyfikował zarobki wnioskodawcy i dawał mu nowy, dobry numer Social Security. Jedyną karą był fakt, że imigrant nie miał prawa pobierać emerytury w USA, przeto dostawał ją w Polsce.

Jak jest: Na mocy Social Security Protection Act z roku 2004 osoby składające wnioski po 1 stycznia 2004 roku muszą spełnić dodatkowe wymagania, aby zakwalifikować się do otrzymywania świadczeń Social Security. Oprócz przepracowania wystarczającej liczby kwartałów muszą:

• albo mieć jakikolwiek numer Social Security (do pracy albo nie do pracy) przyznany im przez SSA przed 1 stycznia 2004 roku, albo
• dostać po 1 stycznia 2004 numer Social Security upoważniający do pracy (czyli uzyskać, przynajmniej na jakiś czas legalny status imigracyjny), albo
• w przeszłości wjechać do USA na wizie biznesowej (B-1) lub jako członek załogi na wizie D-1 lub D-2.

Innymi słowy, od roku 2004 na emeryturę ani rentę Social Security nie mają szansy nielegalni imigranci, którzy nigdy nie mieli dobrego numeru Social Security i ciągle nie mają uregulowanego statusu imigracyjnego. Praca na cudzy czy fałszywy numer, jak również na numer podatnika (ITIN), dyskwalifikuje wnioskodawcę. Jedyną radą dla nich jest uregulowanie imigracyjnego statusu.

Nowe przepisy dotyczą tylko osób składających wnioski o świadczenia emerytalne czy rentowe po 1 stycznia 2004. Jeżeli ktoś otrzymał emeryturę wcześniej, to nie zostanie mu ona odebrana.

Przepisy zaczynają się dodatkowo komplikować, jeżeli ktoś miał kartę Social Security wydaną wcześniej, gdy stracił legalny pobyt oraz gdy ma rodzinę, która chce pobierać świadczenia na jego konto. Kwestie te wyjaśnia obszernie książka “Ubezpieczenie społeczne Social Security” dostępna w redakcji Poradnika Sukces (www.PoradnikSukces.com).

Gdy w Urzędzie SSA nie chcą rozmawiać z nielegalnym
Zasiedziali nielegalni pracują jak najdłużej, w Stanach składają wniosek o emerytury, a odbierają je w Polsce. Zdarza się, że urzędnicy w SSA nie wiedzą, jak obsłużyć imigranta bez papierów. Informują go błędnie, że nic mu się nie należy, a nawet wypraszają z biura.

Rada: W książce pt. “Ubezpieczenie społeczne Social Security” znajduje się napisany po angielsku list do Social Security Administration wraz z cytatem odpowiedniego paragrafu, którym można się posłużyć, by przekonać urzędnika, by przyjął wniosek o emeryturę w USA, mimo że twój status imigracyjny jest nielegalny.

Wniosek o emeryturę można też złożyć w Biurze Świadczeń Federalnych przy konsulacie czy ambasadzie amerykańskiej w Polsce.

Ile wyniesie emerytura?
Emerytura osób, które zarabiały niewiele przez kilka kwartałów będzie bardzo mała.

Dla porównania, dziesięć lat deklarowania minimalnej kwoty potrzebnej do zaliczenia 40 kwartałów Social Security zaowocuje emeryturą na poziomie około stu kilkunastu dolarów. Niewielkie zarobki przez kilka, kilkanaście kwartałów dadzą groszowe świadczenia. Może kilkanaście czy kilkadziesiąt dolarów, zależnie od wysokości zarobków, liczby lat pracy oraz wieku emeryta. Dla odbiorcy w Polsce amerykańska emerytura zostanie pomniejszona o amerykański podatek dla nierezydentów w wysokości 25,5% oraz o polski podatek dochodowy wraz ze składką na Narodowy Fundusz Zdrowia (ok. dwudziestu procent). Emerytura pobierana wcześniej, przed osiągnięciem pełnego wieku emerytalnego (dla obecnie wchodzących w ten wiek roczników jest to 66 lat), jest pomniejszana maksymalnie o 25% dla 62-latków.

Ubogim osobom o legalnym statusie mieszkającym w Stanach rząd do małych emerytur dokłada zasiłek. Ale zasiłku nie dostają osoby bez legalnego statusu. Również zasiłek społeczny nie jest wypłacany osobom, które wracają do Polski.

Wniosek
Kilka lat spędzonych “na saksach” bez statusu może zaowocować skromną amerykańską emeryturą, pod warunkiem, że ktoś rozliczał się na dobry numer Social Security wydany przed 2004 rokiem albo dobry numer upoważniający do pracy wydany po 1 stycznia 2004. Również pod warunkiem, że pracował w Stanach co najmniej 6 kwartałów, a w Polsce i w Stanach łącznie – co najmniej 10 lat.

Warto też wiedzieć, że rodzina nielegalnego również może być uprawniona do renty rodzinnej (małżeńskiej, wdowiej, sierocej), na takich samych zasadach, jak rodzina Amerykanina w Stanach. Od 1 marca 2009 roku członkowie rodziny osoby pobierającej świadczenia Social Security mogą dostać świadczenia, nawet jeżeli nigdy w Stanach nie były, co wyjaśniam w książce pt. “Emerytura polska i amerykańska”.