Raj nad fiordami

Raj na ziemi zajmuje 385. 155 km 2 , na których rajski żywot wiedzie 4 554 000 dusz.

Te dusze nie wylegują się pod rajskimi palmami, a to z prozaicznej przyczyny – braku palm. Poza tym w raju, o którym mowa, przez pierwszą połowę roku jest ciemno, zimno, mokro i mglisto, a przez drugą – tylko zimno. Nawet latem. A zamiast rajskich plaż są tylko kamieniste fiordy i lasy. Przeważnie iglaste.
Gospodarze uprzejmie informują: ”Witamy w Raju!”, czyli w Najlepszym Kraju na Świecie. Co to za miejsce? Norwegia!
Tak wynika z najnowszych notowań HDI (Human Development Index), którym w ostatnich latach coraz częściej zastępuje się  neoliberalny GDP (Gross Domestic Product) w ocenie jakości życia na świecie.
Dlaczego? Przyczyn jest wiele, a o ograniczeniach ”narzędzia” jakim jest Produkt Krajowy Brutto w zastosowaniu do badania dobrostanu społecznego wiadomo od dawna. Jeden przykład. Pomimo kryzysu i zapaści gospodarczej, w rankingu siły ekonomicznej mierzonej wskaźnikiem GDP wciąż przewodzą Stany Zjednoczone, którym  depczą po piętach Japonia, Chiny, Niemcy i Wielka Brytania (World Bank Ranking). Tymczasem w pomiarze według HPI (Human Poverty Index) odnoszącym się do tego samego okresu, na 21 krajów USA zajęły mało zaszczytną pozycję siedemnastą, czyli bliską końca, zostawione daleko w tym nie tylko za większością krajów europejskich, ale także za sąsiednią Kanadą. Współczynnik, o którym mowa, diagnozuje takie cechy społeczeństw rozwiniętych, jak poziom ubóstwa, analfabetyzmu, trwałego bezrobocia oraz długość życia. To proste porównanie dowodzi, że wielkość dochodu narodowego brutto tylko w niewielkim stopniu (o ile w ogóle) przekłada się na jakość życia statystycznego Johna Smitha.
Nowy wskaźnik, który ma tę jakość analizować w sposób bardziej obiektywny, ONZ wprowadziła do języka ekonomistów i socjologów w roku 1990. Od tamtego czasu powstaje nowy, konkurencyjny względem listy krajów uszeregowanych ze względu na wielkość PKB, ranking państw,w których wszystkim żyje się najlepiej.
Jak się to bada? Mówiąc w największym uproszczeniu, bierze się pod uwagę nie tylko dochód na głowę statystycznego mieszkańca, ale także siłę nabywczą przeciętnego obywatela (czyli to, ile i jakich dóbr i usług jest w stanie nabyć za swoją wypłatę zwyczajny Kowalski). Ponadto HDI uwzględnia poziom i dostępność tego wszystkiego, co stanowi o dobrobycie normalnych ludzi, z jakich w niemal 90 procentach składa się większość współczesnych społeczeństw – opieki medycznej, szkolnictwa, poziomu wykształcenia i przewidywanej długości życia.
W tym nowym rankingu od początku jego istnienia prowadzi właśnie Norwegia (tylko dwa razy wyprzedzona o jedną pozycję przez Islandię, oraz – też dwa razy – przez Kanadę). A właściwie prowadzi ”od zawsze”, bowiem w tym roku dokonano wstecznej korekty algorytmu, którym liczy się HDI, i wówczas rachunki poprawiły się zdecydowanie właśnie na korzyść Norwegii.

Zdjęcie: Archiwum

Oslo

Stany Zjednoczone w tym roku (teraz opracowane zostały dane za rok 2007, czyli opisujące sytuację przed kryzysem), zajęły na liście HDI miejsce 13. W tyle za większością państw zachodnioeuropejskich w tym nawet Irlandią, ale też za Australią i Kanadą.
Polaków dzieli od Norwegów aż 40 szczebelków społecznego rozwoju, więc wszyscy Polonusi, którzy emigrowali za ocean skrócili w ten sposób swoją drogę do ziemskiego raju aż o 28 pozycji. 
Niska pozycja Starego Kraju względem znacznie mniejszej, położonej na dalekiej, zimnej północy i zaludnionej przez gromady paskudnych trolli Norwegii bierze się nie tylko z różnicy PKB (Norwedzy szczęśliwym zrządzeniem losu natrafili w tych swoich kamienistych fiordach na pokaźne złoża ropy naftowej). Drugą, i prawdopodobnie najważniejszą przyczyną ich dobrobytu jest bowiem – jak twierdzą liczni komentatorzy norweskiego fenomenu –  nadzwyczaj wysoki ”kapitał społeczny”. Okoliczności historyczne (Norwegia nie zaznała  feudalizmu) oraz dominujące wyznanie (luteranizm) sprzyjały bowiem ukształtowaniu się takich cech Norwegów, jak egalitaryzm i solidaryzm, uzupełnionych o tolerancję oraz poszanowanie dla  autonomii jednostki.
Dzięki temu Norwegia wygrywa nie tylko w rankingu HDI, ale także charakteryzuje się jednym z najniższych na świecie wskaźników społecznego rozwarstwienia. Innymi słowy – wszyscy tam mają nie tylko dużo, ale niemal po równo. Niemal, bowiem pewne zróżnicowanie materialne oczywiście istnieje także w raju na ziemi. Niemniej, jest ono bez porównania mniejsze, niż w przodujących w tej statystyce Stanach Zjednoczonych oraz – co znamienne – także w Polsce, w której rosnącemu rozwarstwieniu towarzyszy dramatyczny spadek zaufania społecznego. Pod tym względem wypadamy zresztą najgorzej w całej Europie.
Tymczasem, jak wykazują nowe badania, rozwarstwienie dochodów przekraczające proporcję 1do 6 stanowi czynnik zagrożenia społecznego. Rodzą się wtedy nie tylko wszelkie znane patologie społeczne, ale także takie choroby cywilizacyjne, jak na przykład... otyłość. Nie znaczy to, oczywiście, że Norwegia jest absolutnie wolna od wszelkich problemów współczesności, ale zwykłym ludziom żyje się tam zdecydowanie łatwiej niż gdzie indziej, także na piaszczystych plażach pod szumiącymi palmami, chociaż... Podobno szczęścia nie można kupić za pieniądze. Tak więc w jeszcze innym rankingu, tym razem ułożonym wyłącznie na podstawie subiektywnych opinii samych zainteresowanych (Happy Planet Index redagowany przez New Economic Foundation), w roku 2009 krajem Najszczęśliwszych Ludzi na Ziemi okazała się być Kostaryka. A zaraz za nią Dominikana, Jamajka, Gwatemala, Wietnam i Kolumbia. Czyli jednak Raj pod Palmami. Na korzyść Norwegii przemawiają jednak nie tylko oenzetowskie statystyki. Choć ich kraj w niczym nie przypomina biblijnego Raju, większość z czterech i pół miliona Norwegów wygląda jak anioły – 80 procent populacji to blondyni z błękitnymi oczami.