Po omówieniu (w poprzednim odcinku) podstawowych zasad polskiego systemu emerytalnego – pora na kilka przykładów ich praktycznego zastosowania.

Pani Lucyna ma 55 lat i mieszka w Linden. Przepracowała w Polsce 22 lata, z czego 13 lat na kolei, jako konduktorka. Następnie wyjechała do USA, gdzie również jako konduktorka przepracowała kolejne 4 lata. Chciałaby już przejść na emeryturę, by zająć się wnukami, ułatwić córce i jej mężowi start życiowy. Młodzi sobie jakoś radzą, prawda, niańkę ugadali, ale po co obcy ludzie mają opiekować się ich dziećmi? I to za pieniądze? Byłoby lepiej, gdyby dziećmi zajmowała się babcia. Niestety, pani Lucyna do emerytury wciąż ma daleko.

Nie tak daleko, pani Lucyno, jak się pani wydaje. Polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym, umożliwiająca łączenie okresów pracy w obu krajach – przynosi rozwiązanie również pani sytuacji rodzinnej. O ile, oczywiście, zdecyduje się pani z niego skorzystać.

Umowa postanawia bowiem, że jeśli polskie przepisy uzależniają prawo do otrzymania emerytury we wcześniejszym od ustawowego wieku (kobiety: 60 lat, mężczyźni: 65 lat) – w ramach specjalnego systemu stworzonego dla kilku grup zawodowych, np. górników, nauczycieli, dziennikarzy, pracowników kolejnictwa – również w takim przypadku do uprawniającego do ich otrzymania stażu pracy mogą zostać dodane kwartały przepracowane w USA, w tym samym zawodzie.

Do starania się o wcześniejszą emeryturę kolejową uprawnione są kobiety od 55. roku życia oraz mężczyźni, którzy mają co najmniej 60 lat (a więc mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku oraz kobiety, które przyszły na świat przed 1 stycznia 1953 roku). Otrzymają ją po udowodnieniu, że mają wymagany staż pracy: kobiety – 20 lat, mężczyźni – 25 lat (przypominam, że według polskich przepisów do stażu pracy zaliczane są okresy składkowe oraz nieskładkowe – wyjaśniłem te terminy w poprzednim odcinku) – a na kolei przepracowali przynajmniej 15 lat.

Dzięki zsumowaniu okresów przepracowanych na rzecz polskiego i amerykańskiego kolejnictwa 55-letnia pani Lucyna nabyła prawa do polskiej, wcześniejszej emerytury kolejowej. Może pobierać przysługujące jej świadczenia emerytalne i zająć się wnukami. A po kilku latach amerykańskie świadczenia emerytalne zacznie jej wypłacać administracja Social Security.

Do otrzymania wcześniejszej emerytury polskiej uprawniona jest również 55-letnia pani Barbara, nauczycielka matematyki z Brooklynu, oraz 60-letni pan Adam, który zamierza zakończyć karierę w jednym z polonijnych periodyków, wrócić na emeryturę do rodzinnego miasta, za którym nie przestaje tęsknić, Krakowa.

Pan Michał urodził się w 1945 roku i powoli wybiera się na emeryturę. Ponieważ w Polsce przepracował 28 lat, a w USA – dotychczas – 12, może starać się o zarówno o polskie, jak i amerykańskie świadczenia emerytalne, nie korzystając z przepisów umożliwiających łączenie okresów pracy w obu krajach. Czy jednak polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym w ogóle nie ma zastosowania w jego sytuacji?

Ma, a raczej: może mieć. Wiele zależy od pana Michała. Ale po kolei… Zasada sumowania okresów pracy w Polsce i w USA nie ma zastosowania przy ustalaniu wysokości świadczeń należnej panu Michałowi emerytury Social Security. Bo według amerykańskich przepisów okres pracy w Polsce jest uwzględniany wyłącznie dla uzupełnienia liczącego 40 kwartałów stażu pracy, wymaganego do otrzymania świadczeń.
Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych posługuje się innymi zasadami i wysokość należnych panu Michałowi świadczeń polskiej emerytury obliczy w dwóch wariantach, krajowym i mieszanym:

Wariant I:
• Obliczenia ZUS będą uwzględniać wyłącznie lata przepracowane w Polsce.

Wariant II
• ZUS obliczy świadczenia emerytury łączonej – sumując okresy pracy pana Michała w USA i w Polsce (stosowany przez ZUS wzór na obliczenie tych świadczeń został podany w poprzednim odcinku).

ZUS deklaruje, że będzie wypłacał panu Michałowi świadczenia w tym wariancie, który jest dla niego korzystniejszy.

UWAGA! ZUS informuje, że z wnioskiem o ponowne przeliczenie wysokości świadczeń (z uwzględnieniem wariantu sumującego okresy pracy w Polsce i w USA) mogą starać się wszystkie osoby, które już otrzymują polską emeryturę.

Pan Marek z Seattle urodził się w 1975 roku, przepracował w Polsce zaledwie dwa lata, zanim amerykański gigant softwarowy zaproponował mu etat. Tak jak wielu innych ściągniętych do USA zagranicznych specjalistów, otrzymał wizę H-1B, która doprowadziła go do zielonej karty, a później do amerykańskiego obywatelstwa. Pan Marek o emeryturze na razie nie myśli, nie chce wracać do Polski, zamierza żyć i pracować w USA. Czy jednak, kiedy wiek emerytalny w końcu osiągnie – będą mu się należały polskie świadczenia?

Ponieważ pan Marek urodził się po 1 stycznia 1949 roku – podlega tzw. nowemu polskiemu systemowi emerytalnemu (podstawowe zasady "starego" i "nowego" systemu emerytalnego opisałem w poprzednim odcinku). Oznacza to, że prawo do uzyskania emerytalnych świadczeń nabędzie automatycznie – niezależnie od długości stażu pracy – po uzyskaniu tzw. ustawowego wieku emerytalnego. Zaś wysokość należnych mu świadczeń zależeć będzie wyłącznie od stanu jego indywidualnego konta emerytalnego (w nowym systemie państwo polskie odstąpiło od zasady gwarantowania wysokości minimalnych świadczeń emerytalnych przysługujących jego obywatelom).

Indywidualne konto emerytalne posiada każda osoba urodzona po 1 stycznia 1949 roku. ZUS zasila je tzw. kapitałem początkowym – finansową rekompensatą składek wpłaconych przez posiadacza konta na ubezpieczenie społeczne przed 1 stycznia 1999 roku, a więc w starych złotówkach. Następnie konto zasilają składki odcinane od zarobków wypłacanych jego właścicielowi po 31 grudnia 1998 roku.
Informację o wysokości kapitału początkowego, który ZUS przekazał na ich indywidualne konta emerytalne – osoby zamieszkałe za granicą uzyskają zwracając się do:


Pan Marek nie podjął pracy zawodowej przed 1 stycznia 1999 roku – a więc ZUS żadnym kapitałem początkowym jego konta nie zasili. A skoro przed wyjazdem do USA pracował w Polsce bardzo krótko, to i należne mu polskie świadczenia emerytalne na pewno wysokie nie będą. Najprawdopodobniej nie będzie się o nie starał, uzna, że dostatnią jesień życia zapewnią mu emerytura Social Security, indywidualne konto IRA oraz plan emerytalny 401(k).

Urodzona w 1948 roku pani Basia przepracowała w Polsce 14 lat, a w USA cztery kwartały. Czy należy się jej emerytura?

Nawet zsumowanie okresów pracy pani Basi w Polsce i w USA nie uprawnia jej do otrzymania amerykańskich świadczeń. Administracja Social Security przyjęła bowiem zasadę, że staż pracy w USA osób starających się o amerykańskie świadczenia emerytalne na podstawie przepisów o emeryturach łączonych – musi wynosić przynajmniej 6 kwartałów.
Jednak ZUS postąpi inaczej, doda jej cztery amerykańskie kwartały do 14 lat pracy przepracowanych w Polsce. Dla kobiety będzie miało to kapitalne znaczenie, bo po zsumowaniu okresów pracy w Polsce i w USA jej staż pracy wyniesie 15 lat, a więc uprawni ją do otrzymania emerytury – polskiej, minimalnej, jednak lepszy rydz niż nic.

W kolejnych odcinkach zajmiemy się innymi świadczeniami, których otrzymanie ułatwia zasada sumowania okresów pracy – rentach z tytułu niezdolności do pracy, emeryturach rodzinnych itd.

Czytaj także:

Wszystko o łączonych emeryturach (część 1)

Wszystko o łączonych emeryturach (część 2). Świadczenia w USA w przykładach

Wszystko o łączonych emeryturach (część 3).Amerykańska emerytura w Polsce

Wszystko o łączonych emeryturach (część 4). Polskie świadczenia w USA

Jak polska emerytura pomniejsza amerykańską

Komentarze:
Name: malgorzata	Date: 2009-07-14 22:32:03
Jak wyglada w swietle prawa otrzymywanie zasilku chorobowego SSI w USA i polskiej emerytury za przepracowane lata -17-lat w POLSCE. Czy zasilek chorobowy jest tak samo traktowany jak emerytura?CZy podlega tez laczeniu? Chce byc calkowicie w porzadku zarowno do przepisow USA jak i POLSKICH.
Name: EMIGRANT	Date: 2009-08-06 22:59:32
Co nalezy zrobic jezeli dana osoba pracowala pollegalnie tzn na nr SS z szuflady,ale rozliczala sie na ten nr. Pracodawca rowniez przesylal do SS skladki na ten nr.nalezy o tym zapomniec ze placilo sie jakies skladki??

loc